استاد هادی عباسی خراسانی در این درس ابتدا به حدیثی اخلاقی از امام صادق علیه‌السلام اشاره می‌کنند که درباره استقامت مؤمن است. حضرت در این حدیث مؤمن را به پاره آهنی تشبیه می‌کنند که اگر در آتش قرار گیرد، تغییر می‌کند، اما مؤمن حتی اگر چندین بار کشته و زنده شود، قلب و استقامتش تغییر نمی‌کند. امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند که مؤمن حتی از کوه محکم‌تر است و این نشان‌دهنده روحیه استوار و تغییرناپذیر مؤمن است.سپس استاد وارد بحث مسائل بورسی و فقهی می‌شوند. ایشان بورس را به‌عنوان یک بازار مطرح می‌کنند و بر این باورند که بورس در واقع نماد یک بازار است که در آن معاملات مختلفی صورت می‌گیرد. بورس از دیدگاه فقهی قابل بررسی است و اصول و قواعد فقهی، همچون سیره عقلاییه و قاعده عدم اختلال به نظام، این معاملات را تأیید می‌کنند. اگرچه برخی معتقدند بورس و شخصیت‌های حقوقی عناوین جدیدی هستند، استاد تأکید دارند که چنین نیست و این مفاهیم، ریشه در گذشته‌های فقهی دارند.ایشان در ادامه به انواع حقوقی که در مکاسب شیخ انصاری مطرح شده اشاره می‌کنند. برخی از این حقوق قابلیت مبادله ندارند، اما حق‌هایی که دارای مالیت و ارزش باشند، از دیدگاه فقهی قابل مبادله‌اند. سپس بحث شخصیت حقیقی و حقوقی مطرح می‌شود. شخصیت حقیقی به فردی انسانی اطلاق می‌شود که معاملات و حقوق به او نسبت داده می‌شود. اما شخصیت حقوقی به موجوداتی اشاره دارد که حقوق و وظایفی به آنها تعلق می‌گیرد، اما انسان نیستند.استاد به مستندات قرآنی و روایی نیز اشاره می‌کنند و نمونه‌هایی از آیات و روایات درباره شخصیت حقوقی را مطرح می‌کنند. در این مستندات، حقوقی که به امامان و پیامبر اسلام تعلق دارد، از جمله انفال، به‌عنوان شخصیت حقوقی مورد بحث قرار گرفته‌اند. همچنین ایشان توضیح می‌دهند که شخصیت حقوقی در بسیاری از مسائل فقهی مانند وقف و وصیت نیز وجود دارد و شخصیت حقوقی حتی به اشیاء و حیوانات نیز می‌تواند تعلق گیرد.در نهایت، استاد تأکید دارند که شخصیت‌های حقوقی از قدیم در فقه وجود داشته‌اند و این موضوعات به‌طور کلی از مسائل مستحدثه نیستند، بلکه در گذشته نیز نمونه‌های آن وجود داشته است.

large_فقه مسائل بورسی1.png

medium_فقه مسائل بورسی1.png

small_فقه مسائل بورسی1.png

thumbnail_فقه مسائل بورسی1.png

فقه مسائل بورسی1.png

فقه بورس

فقه-بورس

فقه مسائل بورسی

مشخصات فردی: استاد آیت‌الله حاج شیخ هادی عباسی در سال&nbsp;۱۳۳۹ هجری شمسی در خانواده‌ای روحانی و اهل علم در روستای آغوی از توابع شهرستان تربت حیدریه دیده به جهان گشود. ایشان در سراسر کشور به عنوان استاد اخلاق و عرفان شناخته می‌شوند.تحصیلات حوزوی:&nbsp;ایشان پس از چند سال تحصیل در حوزه علمیه مشهد، در سال&nbsp;۱۳۵۳ به حوزه علمیه قم هجرت نمودند. با جدیت و شوق فراوان، علوم مختلفی چون فقه، اصول، تفسیر، فلسفه، کلام، عرفان، هیئت، نجوم، ریاضیات و حدیث را در محضر بزرگان فراگرفتند و در سن&nbsp;۲۱ سالگی به درجه اجتهاد نائل آمدند و از مراجع و بزرگان حوزه، اجازه روایت و استنباط دریافت کردند.برخی از اساتید برجسته ایشان عبارتند از:<ul><li style="text-align:justify;">مقام معظم رهبری (تفسیر و نهج‌البلاغه)</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله شهید مطهری</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله العظمی بهاءالدینی</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله العظمی گلپایگانی</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله العظمی سید مصطفی خوانساری</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله العظمی میرزا هاشم آملی</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله شیخ مرتضی ستوده</li><li style="text-align:justify;">استاد محمدرضا حکیمی (ادبیات)</li><li style="text-align:justify;">علامه حسن‌زاده آملی (که حدود&nbsp;۳۵ سال در محضر ایشان علوم گوناگون عقلی، نقلی و معرفتی را فرا گرفتند).</li></ul>تدریس و فعالیت‌ها:سوابق تدریس:<ul><li style="text-align:justify;">تدریس و شرح اکثر کتب و متون حوزوی از جمله مکاسب، کفایة الاصول، اشارات ابن سینا، اسفار ملاصدرا و مجمع‌البیان. همچنین ایشان سال‌هاست که مشغول تدریس خارج فقه، خارج اصول، تفسیر و حکمت در حوزه علمیه قم می‌باشند. بایسته به ذکر است که ایشان در حوزه مسائل جدیدی مانند فقه مسائل بورسی و فقه مشاوره نیز دارای کرسی تدریس هستند.</li></ul>فعالیت‌های علمی و فرهنگی:<ul><li style="text-align:justify;">تأسیس چند مدرسه علمیه و مؤسسه فرهنگی.</li><li style="text-align:justify;">تأسیس تشکل اساتید انقلابی حوزه علمیه قم.</li><li style="text-align:justify;">شرکت در کنفرانس‌های مختلف علمی و ارائه مقاله و سخنرانی.</li><li style="text-align:justify;">راهنمایی پایان‌نامه‌های علمی در حوزه و دانشگاه.</li><li style="text-align:justify;">پخش برنامه‌های علمی از شبکه‌های مختلف صدا و سیما و شبکه‌های جهانی.</li><li style="text-align:justify;">فعالیت گسترده در رسانه‌های مکتوب و مجازی.</li></ul>تألیفات و آثار علمی:از ایشان بیش از یکصد اثر علمی منتشر شده است که برخی از آنها عبارتند از:<ul><li style="text-align:justify;">ولایت فقیه (چاپ&nbsp;۱۳۶۲)</li><li style="text-align:justify;">تفسیر قرآن (چند جلد)</li><li style="text-align:justify;">یک دوره لغت قرآن</li><li style="text-align:justify;">تفسیر سور قصار</li><li style="text-align:justify;">شرح منظومه</li><li style="text-align:justify;">تعلیقه کفایة الاصول</li><li style="text-align:justify;">تعلیقه منظومه</li><li style="text-align:justify;">اصطلاحات علوم (چند جلد)</li><li style="text-align:justify;">تلخیص اسفار (۳ جلد)</li><li style="text-align:justify;">شرح مقدمه قواعد</li></ul>

فقه مسائل بورسی 21

طلبه سطح 3 مدرسه تخصصی فقه امام کاظم علیه السلام تحت اشراف آیت الله مکارم شیرازی، عضو مرکز امور نخبگان حوزه علمیه قم، مدرس، نویسنده کتب و مقالات متعدد، همکاری در امور پژوهشی پژوهشگاه های حوزوی و مرکز فقه معاصر تحت نظر استاد حسین اثنی عشری

در این جلسه، استاد عباسی خراسانی در رابطه با مسائل بورس و ارتباط آن با مباحث فقهی و حقوقی به بیان مطالبی پرداخته‌اند. ابتدا با ذکر حدیثی اخلاقی از امام عسکری (ع) و ویژگی‌های ائمه معصومین (ع) آغاز کردند. ایشان به نقش امام عسکری (ع) در فراهم کردن بستر امامت امام زمان (عج) و اهمیت روز آغاز امامت امام مهدی (عج) اشاره کردند. همچنین به اوصاف امامان، به‌ویژه امام مهدی (عج) تحت عنوان "بقیة الله" پرداختند و توصیه‌هایی برای ارتباط با امام زمان (عج) ارائه کردند، از جمله خواندن دعای عهد و زیارت آل یس.در بخش دوم جلسه، خلاصه‌ای از مباحث جلسه گذشته بیان شد. استاد به این نکته اشاره کردند که معاملات عقلائیه در شرع مردود نیست و اصولاً در مسائل مستحدثه می‌توان با استناد به اصول کلی شریعت، معاملات جدید مانند بورس را مشروع دانست. بر این اساس، اطلاقات و عموماتی از قبیل "احل الله البیع" و "الناس مسلطون علی اموالهم" بیان شده و استدلال گردید که این اصول تمامی معاملات جدید را شامل می‌شود.در بخش سوم، به بحث حقوق در بورس پرداختند. استاد ابتدا معنای لغوی و اصطلاحی حق را توضیح دادند و به بررسی نظریات فقهاء در این زمینه پرداختند. از نظر استاد، حق یک ماهیت اعتباری است که می‌تواند با ملک و سلطنت جمع شود. همچنین به نظریات بزرگان فقهی مانند شیخ انصاری، سید یزدی، نائینی و امام خمینی اشاره شد و نظریات ایشان درباره حق و ملکیت تشریح گردید.در بخش چهارم، رابطه حکم تکلیفی و حکم وضعی مورد بررسی قرار گرفت. نظریات مختلف در این زمینه، از جمله نظر مشهور فقها و شیخ انصاری، شهید صدر و آخوند خراسانی مورد بحث قرار گرفت. در نهایت، نظر شهید صدر درباره تقدم حکم وضعی بر حکم تکلیفی ترجیح داده شد. نظر استاد عباسی: حق، نسبت شیئی به چیزی که دارای سلطنت یا ملکیت است، اعم از عین، فعل، عقد، شخص یا یا غیر آن یعنی شخصیت است.در بخش پنجم، استاد به عمومیت اشخاص حقیقی و حقوقی در معاملات بورس اشاره کردند و از رساله حقوق امام سجاد (ع) به‌عنوان منبعی معتبر برای تبیین این عمومیت استفاده کردند. به‌ویژه حقوق واجبه و مندوبه که امام سجاد (ع) در این رساله مطرح کرده‌اند، به‌عنوان مدرکی برای شمول حقوق بر شخصیت‌های حقیقی و حقوقی، حتی در زمینه جمادات و حیوانات، بیان شد.در نهایت، استاد به مباحثی مانند وصیت و وقف برای اشیاء و حیوانات اشاره کردند و تأکید داشتند که شخصیت حقیقی و حقوقی هر دو در فقه دارای اعتبار هستند. همچنین ادامه بحث درباره اعتبار شخصیت‌های حقیقی و حقوقی در معاملات بورس به جلسه بعدی موکول شد.

فقه مسائل بورسی 20

استاد عباسی خراسانی در این جلسه به بررسی مشروعیت معاملات بورس و استناد به روایات اسلامی و دلایل عقلایی می‌پردازد. ایشان ابتدا با تأکید بر ارزش عبادات شبانه و ویژگی‌های امام عسکری (علیه‌السلام)، بر اهمیت نماز شب و بیداری سحر برای نزدیکی به خداوند اشاره می‌کنند. سپس به مباحث اصلی درس می‌پردازند.در ابتدا، استاد به این نکته اشاره می‌کند که انسان‌ها از دیدگاه اسلام، در مسائل اقتصادی آزاد هستند تا زمانی که وارد محدوده‌های قرمز، مانند ربوی بودن یا ذلیلانه بودن معامله، نشوند. بنابراین معاملات بورس در شرایطی که با این موانع برخورد نکنند، شرعی و مجاز هستند. ایشان این امر را از روایات تفویض امور به مؤمن استنباط می‌کنند و تأکید دارند که بورس از این لحاظ مشروعیت دارد.در ادامه، استاد به اشکالی می‌پردازند که ممکن است گفته شود قیود مختلف مانند ممنوعیت معاملات ربوی یا ذلیلانه بودن، تخصیص اکثر ایجاد کرده و عام بودن اصل را محدود می‌کند. ایشان پاسخ می‌دهند که چنین تخصیصی رخ نداده است، چرا که این قیود از ابتدا جزء تعریف معامله مؤمنانه بوده و تخصیص اکثر محسوب نمی‌شوند.استاد سپس به دو مبنا در مورد مشروعیت معاملات می‌پردازند.&nbsp;<ol><li style="text-align:justify;">مبنای اول، وابستگی معاملات به تأیید ولی فقیه است. ایشان این مبنا را از دیدگاه امام عسکری (علیه‌السلام) و حکومت اسلامی مورد تأیید می‌دانند و می‌گویند که تمام معاملات باید به نوعی با ولایت فقیه مرتبط باشند.&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">مبنای دوم، مشروعیت حکومت غیر مسلمان است به شرط عدم تضاد با اصول دینی.</li></ol>در نهایت، استاد نتیجه می‌گیرند که اصل بورس و معاملات آن با توجه به عرف، سیره عقلاء، اطلاقات قرآنی و روایات، اشکال ندارد. با این حال، باید محدودیت‌هایی برای جلوگیری از فساد و رعایت حقوق افراد وضع شود. همچنین موضوع‌شناسی و شناخت دقیق بورس برای فقیهان و نظریه‌پردازان اهمیت زیادی دارد.

فقه مسائل بورسی 19

درس استاد عباسی خراسانی در مورد مسائل مستحدثه، به ویژه مسائل مربوط به بورس، شامل مباحث اخلاقی، شرعی، و فقهی مهمی است.&nbsp;ابتدا استاد با اشاره به حدیثی از معراج پیامبر صلی الله علیه و آله، بر لزوم تواضع در برابر خداوند و پذیرش ندانستن و عدم علم در مقابل حق تعالی تأکید کردند. این ویژگی تواضع در برابر خداوند به عنوان یکی از اصول سبک زندگی دینی معرفی می‌شود. در ادامه، حدیث قدسی به بیان ویژگی‌های زندگی خوش و پایدار می‌پردازد؛ زندگی‌ای که بر پایه ذکر خدا، قدردانی از نعمت‌های الهی، و تلاش برای کسب رضایت خداوند بنا شده باشد.از ویژگی‌های چنین زندگی‌ای، خسته نشدن از ذکر خداوند و فراموش نکردن نعمت‌های اوست. همچنین فردی که چنین زندگی‌ای دارد، نسبت به حق خداوند جاهل نیست و به طور مستمر به دنبال رضایت الهی است. این سبک زندگی اخلاقی و معنوی، بنیانی است برای پایداری و آرامش در دنیا و آخرت. در ادامه حدیث، ویژگی‌های زندگی جاودانه‌ای که به دنبال کسب رضایت خداوند است، مطرح می‌شود. از جمله این ویژگی‌ها، کار برای خود تا کوچک شدن دنیا در نظر فرد و بزرگ جلوه کردن آخرت است.پس از بخش اخلاقی، بحث فقهی درباره مسائل بورس آغاز می‌شود. استاد عباسی خراسانی ابتدا به خلاصه‌ای از جلسه گذشته اشاره کرده و توضیح دادند که براساس اطلاق ادله و قاعده حفظ نظام اجتماعی، اگر چیزی به اختلال در زندگی بشر منجر شود، مشروعیت ندارد. سپس به استناد به آیات و روایات پرداخته و اشاره کردند که اکثر معاملات، از جمله معاملات بورسی، براساس قواعد فقهی و عرفی مشروع هستند.استاد عباسی در ادامه به قاعده "حفظ نظام" اشاره کرده و بیان داشتند که حفظ نظام اجتماعی و زندگی بشر، یکی از اصولی است که بر اساس آن معاملات بورسی مشروعیت پیدا می‌کنند. روایاتی که به لزوم حفظ عزت مؤمن و جلوگیری از ذلت او اشاره دارند، مورد بحث قرار گرفتند. از جمله حدیثی که می‌گوید خداوند مؤمن را در امورش آزاد گذاشته است، اما اجازه ذلیل شدن را به او نداده است. بنابراین، هر نوع معامله‌ای که به ذلت مؤمن منجر شود، ناپسند و ممنوع است.در این میان، روایات متعددی در باب امر به معروف و نهی از منکر نقل شد که بر عزت مؤمن و عدم جواز ذلت او تأکید دارند. برای مثال، در حدیثی از امام صادق علیه‌السلام آمده است که مؤمن نباید خود را در شرایط ذلت قرار دهد و باید همیشه عزت خود را حفظ کند. این احادیث به‌عنوان دلیلی برای مشروعیت معاملات بورسی که عزت مؤمن را حفظ می‌کنند، مورد استفاده قرار گرفتند.در نهایت، استاد به این نکته اشاره کردند که اگر معاملات بورسی به هر طریقی منجر به ذلت مؤمن شوند، از لحاظ شرعی قابل قبول نخواهند بود. این امر به شرایط و مصادیق خاص معاملات بستگی دارد و هر جا که عزت مؤمن به خطر بیفتد، باید از آن پرهیز شود.&nbsp;با این توضیحات، نتیجه گرفته شد که معاملات بورسی، از منظر فقهی و بر اساس اطلاقات و عمومات ادله، مشروع هستند. همچنین قواعدی مانند "حفظ نظام" و "عزت مؤمن" به‌عنوان مبانی مهم در تعیین مشروعیت این معاملات مطرح شدند.

فقه مسائل بورسی 18

استاد عباسی خراسانی ابتدا با ذکر حدیثی اخلاقی از امام حسن عسکری (ع) جلسه را شروع کردند که پنج نشانه برای مؤمن ذکر شده است: خواندن پنجاه و یک رکعت نماز (واجب و نافله)، زیارت اربعین، پوشیدن انگشتر در دست راست، سجده بر خاک، و بلند گفتن «بسم الله الرحمن الرحیم». در ادامه تأکید کردند که نمازهای نافله و مخصوصاً نماز شب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و توصیه شده که مؤمنین به این اعمال توجه داشته باشند.پس از بخش اخلاقی، استاد به خلاصه‌ای از مباحث جلسه گذشته درباره مشروعیت بورس و معاملات در آن پرداختند. دلایلی برای مشروعیت این معاملات ذکر شد از جمله عمومات آیات قرآنی مانند «أوفوا بالعقود» و «أحل الله البیع» که نشان می‌دهد معاملات عقلایی مانند بورس در دایره احکام شریعت هستند.استاد سپس به بحث درباره قاعده فقهی «وجوب حفظ نظام» و «حرمت اختلال نظام» پرداختند. این قاعده به معنی لزوم حفظ نظام اقتصادی و اجتماعی است و به دلایل مختلفی از جمله عقل، سیره عقلاء، و نصوص شرعی اثبات می‌شود. استاد از کتاب‌های مهم فقهی و اصولی مانند «رسائل» شیخ انصاری و «جواهر الکلام» صاحب جواهر نقل قول کردند و توضیح دادند که اگر نظام اقتصادی و معیشتی مردم دچار اختلال شود، از دیدگاه شرع حرام است.این قاعده حفظ نظام در سه سطح بررسی شد: اول، حفظ نظام اسلامی که حفظ بیضه اسلام و احکام آن است؛ دوم، حفظ نظام حکومتی که به معنی حفظ حاکمیت اسلامی است؛ و سوم، حفظ نظام معیشتی مردم که به مدیریت و تنظیم امور زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم برمی‌گردد. در نهایت، استاد با استناد به آرای علما و فقها نتیجه گرفتند که معاملات بورس و فعالیت‌های اقتصادی مشابه از لحاظ شرعی مجاز هستند، مشروط بر اینکه به اختلال در نظام اقتصادی منجر نشوند و در راستای حفظ معیشت مردم باشند.

فقه مسائل بورسی 17

در این جلسه، استاد عباسی خراسانی درباره مشروعیت معاملات بورسی بر اساس سیره عقلاء به تبیین اصول فقهی و استدلال‌های مبتنی بر عقل و شرع می‌پردازند. در ابتدای جلسه، استاد به حدیثی از حضرت امیر المؤمنین علیه‌السلام اشاره می‌کنند که در آن زندگی دنیا به دو روز تقسیم شده است: یک روز به نفع انسان و روز دیگر به ضرر او. حضرت علی علیه‌السلام می‌فرمایند که نباید در روزهای خوشی به غرور دچار شد و در روزهای سختی نباید غمگین شد، زیرا هر دوی این روزها برای امتحان انسان هستند. این مقدمه به موضوع اصلی درس، یعنی تبیین مبانی فقهی معاملات در بورس، مرتبط است.در ادامه استاد به مسائل مختلفی از جمله استناد به ادله شرعی برای جواز معامله در بورس می‌پردازند. از نظر ایشان، بورس بازاری است که در آن معاملات متنوعی انجام می‌شود و این معاملات تحت عنوان تجارت قرار می‌گیرند. سود و ربحی که در بورس به دست می‌آید، از نظر شرعی اشکالی ندارد و اطلاقات ادله بیع شامل این مباحث می‌شود. ایشان با استفاده از ادله‌ای مانند آیه ﴿أحل الله البیع﴾ و ﴿أوفوا بالعقود﴾ استدلال می‌کنند که این معاملات شرعی هستند و می‌توان آنها را مشروع دانست.یکی از نکات کلیدی که در این درس مطرح می‌شود، مسئله وکالت و ولایت در معاملات بورسی است. استاد بیان می‌کنند که اگر یک کارگزار یا وکیل مالی داشته باشد و مجوز تصرف در آن مال را داشته باشد، می‌تواند به نمایندگی از مالک اصلی خرید و فروش انجام دهد. این امر با توجه به آیات قرآن و اصول فقهی قابل استناد است و در نتیجه معاملات بورس از این جهت مشکلی ندارد.استاد سپس به یک اشکال احتمالی می‌پردازند که ممکن است برخی بگویند آیات ﴿أوفوا بالعقود﴾ و ﴿أحل الله البیع﴾ شامل معاملات عرفی نمی‌شود و تنها معاملات شرعی معتبر هستند. در پاسخ به این اشکال، استاد استدلال می‌کنند که حقیقت شرعیه در عقود مستقل نیست و بعد عقود عرفیه است؛ و عقود در مقام ثبوت شرعی و در مقام اثبات، عرفی هستند. به بیان دیگر، عقود شرعی همان عقود عرفی هستند که شارع آنها را تایید کرده است و ما نمی‌توانیم بین این دو نوع عقد تفکیک قائل شویم.یکی دیگر از نکات مهم این درس استناد به سیره عقلاء به عنوان دلیل مشروعیت بورس است. استاد معتقدند که بورس یک امر عقلایی است و عقلا در آن معاملات انجام می‌دهند. شارع نیز این نوع معاملات را ردع نکرده است و همین عدم ردع کافی است تا معاملات بورس را معتبر بدانیم. سیره عقلاء در تبیین موضوعات احکام اسلامی نقش مهمی دارد و می‌تواند به عنوان دلیل مستقل برای مشروعیت معاملات بورسی مطرح شود.به طور کلی، استاد با استناد به آیات قرآن، احادیث، و مبانی اصولی و فقهی، به این نتیجه می‌رسند که بورس و معاملات آن مشروعیت شرعی دارند، مشروط بر اینکه این معاملات با موازین شرعی مانند عدم وقوع ربا تطبیق داشته باشند.

فقه مسائل بورسی 16

استاد عباسی خراسانی در این جلسه به بررسی اطلاقات و ادله مربوط به صحت معاملات بورسی از منظر قرآن و روایات می‌پردازد.جلسه با حدیثی اخلاقی از امام رضا (ع) آغاز می‌شود که تأکید بر لزوم قدرشناسی و حسن استفاده از نعمت‌های الهی دارد. این حدیث که از علی‌ابن‌شعیب نقل شده است، اشاره به این دارد که نعمات الهی همچون موجودات وحشی هستند و اگر انسان از آنها درست استفاده نکند، این نعمات به سرعت از دست او خواهند رفت. حضرت رضا (ع) توصیه می‌فرمایند که باید به نحو احسن از نعمات استفاده کنیم و قدردان آن باشیم، چرا که نعمات اگر از دست بروند، دیگر بازنمی‌گردند.پس از این مقدمه اخلاقی، استاد عباسی به خلاصه درس گذشته می‌پردازند. در این بخش تأکید می‌کنند که بورس نوعی تجارت است و اصطلاح "متاجر" به عنوان مناسب‌ترین عنوان برای مباحث مرتبط با بازار معرفی می‌شود. ایشان بورس را به عنوان تجارتی می‌دانند که در آن هم سود و هم ضرر ممکن است، و معاملات در بورس همچون سایر معاملات، شامل تجارت محسوب می‌شود.در ادامه، به ادله قرآنی و روایی مربوط به صحت بورس اشاره می‌شود. اولین دلیل قرآنی که به آن استناد می‌شود، آیه «تجارة عن تراض» است. استاد عباسی معتقد است که بورس تحت شمول این آیه قرار می‌گیرد، چرا که معاملات در بورس با رضایت طرفین صورت می‌گیرد. بورس به عنوان محلی برای انجام معاملات اوراق بهادار، سهام، و اوراق قرضه شناخته می‌شود و شامل انواع مختلف معاملات می‌شود. بنابراین، بورس نوعی تجارت است که مطابق با آموزه‌های قرآن صحت دارد.دومین دلیل قرآنی که به آن استناد می‌شود، آیه «یا أیها الذین آمنوا أوفوا بالعقود» از سوره مائده است. استاد عباسی توضیح می‌دهد که این آیه اطلاق دارد و همه عقود و معاملات را شامل می‌شود. به اعتقاد ایشان، وفای به عقود در این آیه، دلیل عقلی دارد نه شرعی، به این معنا که نه تنها مسلمانان، بلکه غیرمسلمانان نیز موظف به رعایت این اصل هستند. این اطلاق شامل معاملات حقیقی و حقوقی هر دو می‌شود، یعنی هم اشخاص حقیقی و هم اشخاص حقوقی موظف به وفای به عقود خود هستند.یکی از اشکالاتی که ممکن است مطرح شود این است که وفای به عقود تنها شامل اشخاص حقیقی باشد، نه حقوقی. اما استاد عباسی پاسخ می‌دهد که تاریخ نشان می‌دهد که حتی در زمان نزول آیات قرآن، شخصیت‌های حقوقی مانند کعبه و معابد مالکیت داشتند و برای آنها نذر و هدایایی انجام می‌شد. این شواهد تاریخی نشان می‌دهد که معاملات حقوقی نیز در آن زمان وجود داشته‌اند و بنابراین آیه «أوفوا بالعقود» شامل این نوع معاملات نیز می‌شود.استاد عباسی در ادامه به این نکته اشاره می‌کنند که شارع در معاملات، روش امضایی دارد نه تأسیسی. یعنی شارع، معاملات موجود در عرف را امضاء می‌کنند و نیازی به تأسیس قواعد جدید ندارد، مگر در مواردی که دلیل خاصی برای محدود کردن یا تغییر آن وجود داشته باشد. بنابراین، در مورد بورس نیز، اگر عرف آن را به عنوان یک معامله معتبر بشناسد، شارع نیز آن را تأیید می‌کند.یکی دیگر از نکات مطرح‌شده این است که در معاملات بورسی، شخص یا کارگزاری ممکن است به عنوان واسطه‌ای بین خریداران و فروشندگان عمل کند. در چنین مواردی، اگر شک کنیم که آیا این معاملات شرعی هستند یا خیر، باید به عرف مراجعه کنیم. عرف و عقلاء در چنین مواردی معاملات را معتبر می‌دانند و بنابراین مشروعیت معاملات بورسی از نظر شرعی نیز تأیید می‌شود.استاد عباسی همچنین به آیه «لا بیع إلا فی مُلک» اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد که بر خلاف نظر رایج که واژه «مِلک» را به کار می‌بردند، ایشان معتقد است که واژه صحیح «مُلک» است. ایشان توضیح می‌دهد که مُلک به معنای تسلط و حکمرانی است و شامل مِلک نیز می‌شود. بنابراین، معامله‌ای که در بورس صورت می‌گیرد، باید بر اساس تسلط و مالکیت معتبر باشد و این شرط در معاملات بورسی رعایت می‌شود.در پایان، استاد عباسی تأکید می‌کند که تا زمانی که بتوانیم به اطلاقات و عمومات آیات قرآن و روایات پایبند باشیم، نیازی به جستجوی قیود و خصوصیات خاص در این معاملات نیست. به عبارت دیگر، عمومیت آیات و روایات مشروعیت معاملات بورسی را تأیید می‌کند و تا زمانی که دلیلی خاص بر بطلان آن نداشته باشیم، می‌توانیم به صحت آن اطمینان کنیم.به طور خلاصه، استاد عباسی خراسانی با استفاده از ادله قرآنی و روایی و همچنین تحلیل‌های فقهی و اصولی به این نتیجه می‌رسد که معاملات در بورس مشروع و معتبر هستند، مشروط بر اینکه بر اساس رضایت طرفین و شرایط عمومی عقود صورت بگیرند. ایشان همچنین به نقش عرف و عقلاء در تأیید این معاملات اشاره می‌کند و معتقد است که شارع نیز این معاملات را امضاء می‌کنند.

فقه مسائل بورسی 15

در این جلسه، استاد عباسی خراسانی بحث را با مرور یک حدیث اخلاقی درباره رضایت به مقدرات الهی شروع کردند. این حدیث که به توصیه‌های رسول مکرم اسلام (صلی‌الله‌علیه‌وآله) به جناب ابی‌ذر پرداخته، ناظر به اصول توحیدی و جایگاه ویژه اعتماد و توکل بر خداوند است. حضرت رسول به ابی‌ذر فرمودند که هنگام درخواست کمک یا طلب چیزی، باید فقط از خداوند کمک بخواهد، زیرا قضا و قدر الهی غیرقابل تغییر است و هیچ مخلوقی نمی‌تواند بر خلاف آن عمل کند. حتی اگر همه‌ی مردم تلاش کنند تا به کسی نفع یا ضرری برسانند، تا زمانی که خداوند آن را مقرر نکرده باشد، این اتفاق نخواهد افتاد. این سخن از توحید و تسلیم به اراده‌ی الهی حکایت دارد و انسان باید رضایت کامل به آنچه خدا مقرر کرده، داشته باشد و امور را به او واگذار کند.در ادامه، استاد به بررسی و تکمیل مباحث جلسه قبل پرداختند که درباره حقوق و نقل و انتقال آنها در معاملات بود. ایشان توضیح دادند که برخی حقوق قابل نقل و انتقال و اسقاط هستند و برخی دیگر چنین نیستند. نتیجه‌گیری این بود که حقوق در معاملات بورس نیز می‌تواند مشمول این احکام باشد، مگر مواردی که به دلیل شرعی از آن‌ها استثنا شود.&nbsp;استاد تاکید کردند که فقیه در مواجهه با مسائل جدید (مسائل مستحدثه) دستِ باز دارد. اصول کلی فقهی همچون اصول معاملات و حقوق را می‌توان به موضوعات جدیدی مثل بورس اعمال کرد. برای مثال، مبنای مشروعیت معاملات در بورس بر اساس اصل «تجارت عن تراض» است که در قرآن به آن اشاره شده است. افراد در بورس با واسطه‌گری کارگزاران معاملات خود را انجام می‌دهند و این وکالت شرعی نیز بر اساس اصول فقهی قابل قبول است.استاد در ادامه به بررسی حجت ظاهری و باطنی پرداختند و توضیح دادند که عقل و رسول به عنوان دو حجت الهی هیچ تعارضی با یکدیگر ندارند. این دو در مسیر هدایت انسان به یک مقصد واحد یعنی ذات الهی حرکت می‌کنند. عقل به عنوان حجت باطنی و رسول به عنوان حجت ظاهری، یکدیگر را تکمیل می‌کنند.یکی از نکات مهم بحث استاد، توجه به جایگاه علوم مختلف بود. ایشان اشاره کردند که تمامی علوم در نهایت از ذات الهی منشأ می‌گیرند و انسان‌ها از طریق تحقیق و تفکر به کشف و توسعه این علوم می‌پردازند. در همین راستا، ایشان بیان کردند که علوم اسلامی و غیر اسلامی به معنای حقیقی وجود ندارند، چرا که همه علوم از خداوند سرچشمه می‌گیرند و در خدمت انسان‌ها هستند.در مورد بورس، استاد به وضوح بیان کردند که کلیت معاملات در بورس مشروعیت دارد، مشروط بر اینکه با اصول شرعی مغایرت نداشته باشد. هر چند ممکن است در برخی موارد جزئی مانند رانت‌ها یا تبانی‌های نامشروع مشکلاتی وجود داشته باشد، اما اصل معاملات در بورس تحت عنوان تجارت و بر اساس رضایت طرفین جایز است. همچنین معاملات در بورس می‌تواند شامل اعیان، منافع و حتی حقوق باشد، مشروط بر اینکه این حقوق قابل نقل و انتقال باشند.نتیجه‌گیری استاد این بود که فقه اسلامی به طور کلی پاسخگوی همه مسائل مستحدثه، از جمله مسائل مربوط به بورس و اقتصاد جدید است. و تاکید کردند که باید مسائل نوظهور با مراجعه به منابع اصلی دین، یعنی قرآن و حدیث، استنباط و بررسی شوند. به‌ویژه، مراجعه به علمای راسخ در دین و بهره‌گیری از عقل و نقل به عنوان دو منبع اصلی هدایت، برای حل این مسائل ضروری است.در نهایت، استاد به نقش اساسی ولایت و فقاهت در هدایت امت اشاره کردند و بیان داشتند که ولایت اهل بیت (علیهم‌السلام) و پیروی از آنان، نعمت بزرگی است که باید قدردان آن بود.

فقه مسائل بورسی 14

درس استاد هادی عباسی خراسانی با موضوع مسائل مستحدثه و فقهی بورس، با مقدمه‌ای اخلاقی آغاز شد. ایشان از حدیثی از امیرالمؤمنین علی (ع) استفاده کردند که می‌فرماید: «بدترین دوستان شما کسانی هستند که در برابر شما چرب‌زبانی کنند و عیب‌های شما را پنهان کنند.» این دوستان با مداهنه، یعنی تملق و چاپلوسی، به فرد کمک نمی‌کنند تا عیوب خود را بشناسد و اصلاح کند، بلکه با پوشاندن این نقص‌ها، مانع پیشرفت فرد می‌شوند. از نظر امام صادق (ع)، بهترین دوستان، آن‌هایی هستند که عیب‌های فرد را به عنوان هدیه به او نشان دهند تا اصلاح شود.&nbsp;بعد از این مقدمه اخلاقی، استاد عباسی به خلاصه‌ای از جلسه قبل اشاره کردند و وارد بحث حقوق در معاملات بورس شدند. بحث حقوق به این معنا که آیا حقوق به عنوان یک موضوع قابل معامله است یا خیر، از مباحث مهم در فقه معاملات محسوب می‌شود.&nbsp;در ادامه به تعریف‌های مختلفی از حق پرداخته شد. تعریف مرحوم سید یزدی این بود که حق نوعی سلطنت ضعیف بر یک شیء یا بر شخص است. ایشان به مثال‌هایی مانند حق تحجیر، حق قصاص، و حق رهن اشاره کردند. همچنین مرحوم شیخ انصاری حق را به عنوان یک سلطنت فعلی معرفی کردند. مرحوم آخوند خراسانی نیز در این بحث نظری دارند که حق، خود سلطنت نیست، بلکه سلطنت از آثار حق است. برای مثال، در حق خیار و حق شفعه، این حق به شخص اجازه می‌دهد که فسخ کنید یا تملک نمایید.&nbsp;سپس استاد عباسی به نظر مرحوم آیت‌الله خوئی اشاره کردند که حق و حکم را یکی دانسته و هر دو را از اعتبارات شرع می‌دانند.&nbsp;در ادامه، بحثی درباره اینکه آیا حق، مشترک لفظی است یا معنوی، مطرح شد. برخی فقها معتقدند که حق معنایی مشترک دارد و به موارد مختلفی همچون سلطنت یا ملک باز می‌گردد. در مقابل، برخی دیگر از فقها مانند صاحب جواهر، حق را به عنوان یک مفهوم نسبی در نظر می‌گیرند که بر اساس نسبت‌های مختلف تغییر می‌کند.سپس به اقسام مختلف حقوق پرداخته شد. از جمله، حقوقی که قبول اسقاط و نقل و انتقال دارند، حقوقی که فقط اسقاط‌پذیر هستند و حقوقی که انتقال‌پذیر نیستند. مثال‌هایی از حقوقی که اسقاط یا انتقال ندارند، مانند حق ولایت برای حاکم و حق استمتاع در ازدواج بیان شد. همچنین حقوقی که قابل انتقال به موت هستند، مانند حق خیار و حق شفعه، مورد بحث قرار گرفتند.در نهایت، استاد عباسی به مسئله خرید و فروش حقوق در بورس پرداختند. ایشان بیان کردند که اگر عقلای عالم برای حقی ترتیب اثر قائل باشند، آن حق قابل خرید و فروش است. سیره عقلاء نیز یکی از دلایل فقهی در جواز معامله این حقوق است.&nbsp;در بخش پایانی، ایشان تأکید کردند که حق به لحاظ نسبت، مشترک معنوی است اما به لحاظ منتسب‌إلیه، مشترک لفظی است. به عبارت دیگر، حق بر اساس موارد مختلف معانی متفاوتی دارد و باید در هر مورد به شرایط و نسبتی که وجود دارد توجه کرد. همچنین ایشان به مسائل جدیدی مانند حقوق امتیاز و مسائل مربوط به حقوق مادی و معنوی اشاره کردند و بیان داشتند که این حقوق نیز در فقه باید مورد بررسی قرار گیرند.به طور کلی نتیجه‌گیری ایشان این بود که حقوق، الا ما خرج بالدلیل، اگر منعی نداشته باشد، قابل معامله است. در این موارد، فقه اسلامی همواره به عرف و سیره عقلاء توجه دارد و شارع مقدس نیز حدودی را برای این معاملات تعیین می‌کند.

فقه مسائل بورسی 13

در جلسه امروز، استاد عباسی خراسانی به بررسی مسائل فقهی مربوط به بورس و خرید و فروش در این بازار پرداختند. جلسه با حدیثی از امام صادق (ع) آغاز شد که به اهمیت عاقبت‌اندیشی در کارها تأکید دارد. ایشان فرموده‌اند که هر عملی باید با توجه به عاقبت آن انجام شود؛ اگر نتیجه‌ی آن رشد و کمال باشد، باید آن را دنبال کرد و اگر به غیّ و ضرر می‌انجامد، باید از آن پرهیز کرد. این رویکرد به انسان می‌آموزد که پیش از اقدام به هر کاری، عاقبت آن را بسنجند و برنامه‌ریزی دقیقی داشته باشند.در ادامه، استاد به خلاصه‌ای از جلسه گذشته اشاره کردند. ایشان به این نتیجه رسیدند که بورس یک بازار برای خرید و فروش است و مباحث مربوط به معامله در بورس شامل معامله اعیان و منافع می‌شود. مرحوم شیخ انصاری در بحث بیع، قائل به این بودند که معوض باید از اعیان باشد، اما تأکید کردند که اعیان در این معاملات شرط نیست. همچنین، روایات مختلفی در مورد قابل خرید و فروش بودن منافع و اعیان در فقه مطرح شد.استاد سپس به بحث در مورد حقوق پرداختند. در تعریف حقوق، به معانی مختلف آن در زبان عربی و قرآن اشاره کردند. به خصوص، مفهوم حق به عنوان ثبوت و ثابت بودن مطرح شد. ایشان توضیح دادند که در فقه اهل سنت، بحث حقوق به صورت جدی مطرح نشده، در حالی که فقه شیعه به ویژه با آثار مرحوم شیخ انصاری، به طور مفصل به آن پرداخته است.استاد به تقسیم‌بندی‌های مرحوم شیخ انصاری در مورد حقوق پرداختند. ایشان به دو دسته حقوق اشاره کردند: حقوق غیرقابل معاوضه و حقوق قابل انتقال. همچنین، نظرات امام خمینی (ره) در مورد حق حضانت و ولایت را بررسی کردند و به اولویت‌های حضانت فرزند در خانواده اشاره کردند. بحث‌های فقهی پیرامون حضانت و ولایت در شرایط مختلف بررسی شد و استاد تأکید کردند که حقوق غیرقابل معاوضه و حقوقی که قابلیت نقل ندارند، مسائل مهمی در فقه هستند.در پایان، استاد نتیجه‌گیری کردند که امکان خرید و فروش حقوق بستگی به مالیت آن‌ها دارد. اگر حقوق قابل مالیت باشند، آنگاه می‌توانند مورد معامله قرار گیرند. جلسه با این تأکید به پایان رسید که در روز آینده به بررسی تفاوت‌های حق و ملک و مبانی فقهی مرتبط با آن‌ها پرداخته خواهد شد.

نتیجه‌ای یافت نشد