در این جلسه از مسائل فقهی مربوط به بورس، استاد عباسی خراسانی با توجه به شرایط خاص زمانه و لزوم رعایت اصول اخلاقی در معاملات، احادیثی از پیامبر اکرم (ص) و امام صادق (ع) را نقل می‌کنند که نگرانی‌هایی را درباره سه آسیب مهم به امت اسلامی بیان می‌کنند. این آسیب‌ها شامل حرص و بخل به دنیا، پیروی از هوای نفس، و وجود پیشوایان گمراه هستند.&nbsp;استاد به توضیح اینکه حرص و بخل باعث می‌شود انسان از کمک به دیگران خودداری کند و در مقابل، کرم و سخاوت باید در رفتار انسان‌ها وجود داشته باشد، می‌پردازند.در ادامه، به هوی و هوای نفس اشاره می‌کنند که می‌تواند انسان را به ورطه‌ی سقوط و گمراهی بکشاند.&nbsp;ایشان همچنین به آسیب پیشوایان گمراه اشاره می‌کنند که می‌توانند جامعه را از مسیر حق منحرف کنند و باعث کشتن حقیقت در درون افراد شوند.&nbsp;این سه آسیب به‌طور کلی نمایانگر مشکلاتی هستند که جامعه اسلامی باید از آنها دوری کند و تلاش کند تا اصول اخلاقی را در زندگی خود پیاده کند.استاد سپس به مباحث گذشته در زمینه بورس اشاره می‌کنند و توضیح می‌دهند که معاملات در بورس بر پایه قراردادهایی صورت می‌گیرد که میان معامله‌گران و کارگزاران منعقد می‌شود. ایشان با استناد به روایات و آیات قرآن، اعتبار وکالت در معاملات بورس را توضیح می‌دهند و بر لزوم وفای به قراردادها تأکید می‌کنند. در این راستا، از روایت امام صادق (ع) استفاده می‌شود که می‌فرمایند وکالت تا زمانی که عزل نشده است، معتبر است. به‌علاوه، استاد به آیه شریفه «أوفوا بالعقود» اشاره می‌کنند که تأکید بر لزوم وفای به قراردادها و عهدها دارد و می‌تواند شامل تمام انواع قراردادها، از جمله معاملات بورس شود.&nbsp;استاد عباسی خراسانی بر این نکته تأکید دارند که تمامی قراردادهایی که عقلاءً و در زمان شارع بسته می‌شود، باید محترم شمرده شود و عدم رعایت این اصل می‌تواند آسیب‌های جدی به جامعه و نظام اقتصادی وارد کند. بنابراین، در مسائل مربوط به بورس، وفای به قراردادها و رعایت اصول اخلاقی باید در اولویت قرار گیرد تا جامعه به سوی گمراهی و آسیب سوق داده نشود.

large_فقه مسائل بورسی1.png

medium_فقه مسائل بورسی1.png

small_فقه مسائل بورسی1.png

thumbnail_فقه مسائل بورسی1.png

فقه مسائل بورسی1.png

فقه بورس

فقه-بورس

فقه مسائل بورسی

مشخصات فردی: استاد آیت‌الله حاج شیخ هادی عباسی در سال&nbsp;۱۳۳۹ هجری شمسی در خانواده‌ای روحانی و اهل علم در روستای آغوی از توابع شهرستان تربت حیدریه دیده به جهان گشود. ایشان در سراسر کشور به عنوان استاد اخلاق و عرفان شناخته می‌شوند.تحصیلات حوزوی:&nbsp;ایشان پس از چند سال تحصیل در حوزه علمیه مشهد، در سال&nbsp;۱۳۵۳ به حوزه علمیه قم هجرت نمودند. با جدیت و شوق فراوان، علوم مختلفی چون فقه، اصول، تفسیر، فلسفه، کلام، عرفان، هیئت، نجوم، ریاضیات و حدیث را در محضر بزرگان فراگرفتند و در سن&nbsp;۲۱ سالگی به درجه اجتهاد نائل آمدند و از مراجع و بزرگان حوزه، اجازه روایت و استنباط دریافت کردند.برخی از اساتید برجسته ایشان عبارتند از:<ul><li style="text-align:justify;">مقام معظم رهبری (تفسیر و نهج‌البلاغه)</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله شهید مطهری</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله العظمی بهاءالدینی</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله العظمی گلپایگانی</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله العظمی سید مصطفی خوانساری</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله العظمی میرزا هاشم آملی</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله العظمی فاضل لنکرانی</li><li style="text-align:justify;">آیت‌الله شیخ مرتضی ستوده</li><li style="text-align:justify;">استاد محمدرضا حکیمی (ادبیات)</li><li style="text-align:justify;">علامه حسن‌زاده آملی (که حدود&nbsp;۳۵ سال در محضر ایشان علوم گوناگون عقلی، نقلی و معرفتی را فرا گرفتند).</li></ul>تدریس و فعالیت‌ها:سوابق تدریس:<ul><li style="text-align:justify;">تدریس و شرح اکثر کتب و متون حوزوی از جمله مکاسب، کفایة الاصول، اشارات ابن سینا، اسفار ملاصدرا و مجمع‌البیان. همچنین ایشان سال‌هاست که مشغول تدریس خارج فقه، خارج اصول، تفسیر و حکمت در حوزه علمیه قم می‌باشند. بایسته به ذکر است که ایشان در حوزه مسائل جدیدی مانند فقه مسائل بورسی و فقه مشاوره نیز دارای کرسی تدریس هستند.</li></ul>فعالیت‌های علمی و فرهنگی:<ul><li style="text-align:justify;">تأسیس چند مدرسه علمیه و مؤسسه فرهنگی.</li><li style="text-align:justify;">تأسیس تشکل اساتید انقلابی حوزه علمیه قم.</li><li style="text-align:justify;">شرکت در کنفرانس‌های مختلف علمی و ارائه مقاله و سخنرانی.</li><li style="text-align:justify;">راهنمایی پایان‌نامه‌های علمی در حوزه و دانشگاه.</li><li style="text-align:justify;">پخش برنامه‌های علمی از شبکه‌های مختلف صدا و سیما و شبکه‌های جهانی.</li><li style="text-align:justify;">فعالیت گسترده در رسانه‌های مکتوب و مجازی.</li></ul>تألیفات و آثار علمی:از ایشان بیش از یکصد اثر علمی منتشر شده است که برخی از آنها عبارتند از:<ul><li style="text-align:justify;">ولایت فقیه (چاپ&nbsp;۱۳۶۲)</li><li style="text-align:justify;">تفسیر قرآن (چند جلد)</li><li style="text-align:justify;">یک دوره لغت قرآن</li><li style="text-align:justify;">تفسیر سور قصار</li><li style="text-align:justify;">شرح منظومه</li><li style="text-align:justify;">تعلیقه کفایة الاصول</li><li style="text-align:justify;">تعلیقه منظومه</li><li style="text-align:justify;">اصطلاحات علوم (چند جلد)</li><li style="text-align:justify;">تلخیص اسفار (۳ جلد)</li><li style="text-align:justify;">شرح مقدمه قواعد</li></ul>

فقه مسائل بورسی 25

طلبه سطح 3 مدرسه تخصصی فقه امام کاظم علیه السلام تحت اشراف آیت الله مکارم شیرازی، عضو مرکز امور نخبگان حوزه علمیه قم، مدرس، نویسنده کتب و مقالات متعدد، همکاری در امور پژوهشی پژوهشگاه های حوزوی و مرکز فقه معاصر تحت نظر استاد حسین اثنی عشری

استاد عباسی خراسانی در این جلسه با اشاره به حدیثی از نبی مکرم اسلام (ص) درباره وساطت در رفع حوایج دیگران، تأکید کردند که مواعظ معصومین باید به‌طور جدی تحلیل شوند تا آسیب‌های اجتماعی و اخلاقی کاهش یابد. ایشان بیان کردند که وساطت در برآورده کردن نیاز دیگران، در آخرت عواقب مثبتی دارد و بر انجام این کار تأکید کردند. در ادامه، استاد با ذکر یک خاطره شخصی، اهمیت رفع نیازها و واسطه‌گری در این زمینه را مورد تأکید قرار دادند و مسئولان را به خدمت به مردم و برطرف کردن نیازهای آن‌ها دعوت کردند.پس از آن، استاد خلاصه‌ای از جلسه گذشته ارائه دادند که در آن به تشریح بورس به عنوان بازاری که در آن کارگزاران و افراد حقیقی و حقوقی به خرید و فروش مشغول هستند، پرداختند. ایشان تأکید کردند که بورس به نوعی به معاملات گذشته در زمان ائمه معصومین شباهت دارد و در حقیقت تأسیس آن مورد تایید شارع مقدس است.استاد به اولین مرحله ورود به بورس که وکالت به کارگزار بورس است، اشاره کردند و شرایط لازم برای انتخاب کارگزار را توضیح دادند. همچنین، اقسام وکالت را در بورس، شامل وکالت سهامداران جزئی و وکالت کارگزاران اصلی، بررسی کردند. استاد بر این نکته تأکید کردند که بورس همانند بازارهای حقیقی است و معاملات آن از حیث شرعی باید مورد بررسی قرار گیرد.استاد همچنین به انواع وکالت در فقه و شرایط آن پرداختند و به ضرورت نظارت شرعی بر بازار بورس اشاره کردند. ایشان تأکید کردند که حوزه‌های علمیه باید در این زمینه فعال‌تر شوند و با استفاده از احادیث، به تدوین آداب تجارت و معاملات بورس بپردازند.نتیجه‌گیری استاد این بود که اولین کار در بورس واگذاری شرکت‌ها به کارگزاران بورس است و با توجه به شرایط آشنایی افراد با آداب بورس، احتمال ضرر و زیان کاهش می‌یابد.

فقه مسائل بورسی 24

استاد عباسی خراسانی در این جلسه ابتداً به یک حدیث اخلاقی از امام صادق (علیه‌السلام) اشاره کردند که مراحل استجابت دعا را توضیح می‌دهد. در این حدیث، وضوی صحیح، نماز دو رکعتی با رکوع و سجود کامل، ثنای خداوند و صلوات بر پیامبر از شروط مستجاب شدن دعا بیان شده است. این دستورالعمل نشان می‌دهد که دعا باید در مظان استجابت باشد تا به نتیجه برسد.در ادامه، به خلاصه جلسه گذشته پرداخته و به این نکته اشاره شد که شخصیت‌های حقوقی همانند شخصیت‌های حقیقی از منظر عقلایی اعتبار دارند. همچنین با استناد به سیره عقلاء و اطلاقات، این اعتبار تایید شده و قابل سرایت به شخصیت‌های حقوقی است. مثال‌هایی از معاملات ساده گذشته مانند معاملات کالا به کالا، طلا و نقره، و بعداً معاملات اوراقی آورده شد.&nbsp;سپس ایشان به معاملات اشخاص حقوقی و تفاوت دیدگاه اهل سنت و شیعه در این باره پرداختند. در دیدگاه اهل سنت، اعتبار شخصیت‌های حقوقی از طریق قیاس به شخصیت‌های حقیقی است، در حالی که در دیدگاه شیعه، از طریق تمثیل برهانی به اعتبار آن‌ها پی می‌بریم.سپس استاد به بررسی قوانین بورس و معاملات بورس از منظر فقهی پرداختند و اشاره کردند که بورس ایران در سال 95 تحولی در قراردادها داشته است و این قراردادها به تایید شورای نگهبان رسیده‌اند. همچنین توضیح دادند که معاملات بورس می‌تواند با اصول فقهی سازگار باشد، ولی باید به جزئیات قراردادها توجه کرد.در نهایت، به مسئله هوش مصنوعی در معاملات بورس پرداخته شد و این موضوع که آیا ابزارهای دیجیتال و هوش مصنوعی می‌توانند جایگزین ذوی العقول در معاملات باشند یا نه؟ مثال‌هایی از معاملات توسط افراد نابالغ یا سفیه نیز مطرح شد که در آن‌ها واسطه‌ای که اهل تعقل نمی‌باشد، در فرآیند معامله نقش داشتند.استاد تأکید کردند که اصل معاملات در بورس توسط شارع مقدس تایید شده است و نباید تفاوت‌های جزئی بین معاملات در زمان پیامبر و امروز را نادیده گرفت. با استناد به روایات وکالت، توضیح داده شد که می‌توان قراردادهای بورس را به عنوان وکالت از سهام‌داران به کارگزاران و از کارگزاران به بورس پذیرفت و این وکالت دارای اعتبار است.

فقه مسائل بورسی 23

در این درس، استاد عباسی خراسانی به بررسی فقهی شخصیت‌های حقوقی، به ویژه در ارتباط با مسائل بورس و معاملات مرتبط با آن، پرداخته است. درس با یادآوری حدیثی اخلاقی از حضرت امیرالمؤمنین علیه‌السلام آغاز می‌شود که در آن به چهار صفت (عجله، لجاجت، عجب، و سستی) اشاره شده است که اگر انسان از آنها دوری کند، از مشکلات و ناخوشایندی‌ها نیز مصون می‌ماند. سپس استاد تأکید می‌کند که این دستورالعمل‌ها در زندگی علمی و عملی افراد باید رعایت شود.در ادامه، بحث به مسائل بورس و مفهوم شخصیت حقوقی کشیده می‌شود. استاد ابتدا به شرح اقوال مختلف درباره شخصیت حقوقی&nbsp; پرداخته و سه نظر اصلی را مطرح می‌کنند:&nbsp;<ol><li style="text-align:justify;">عدم اعتبار شخصیت حقوقی</li><li style="text-align:justify;">اعتبار محدود شخصیت حقوقی</li><li style="text-align:justify;">شخصیت‌ حقیقی و حقوقی مشابه یکدیگر هستند مگر اینکه دلیل خاصی برای تفاوت آن‌ها وجود داشته باشد</li></ol>&nbsp;ایشان در نهایت از نظریه سوم حمایت می‌کنند که شخصیت‌های حقیقی و حقوقی مابه‌الاشتراک و مابه‌الامتیازهایی دارند، اما حقوق آنها معتبر است و تفاوت‌ها باید بر اساس دلیل معتبر تعیین شود.استاد به اهمیت استفاده از روایات برای تأیید شخصیت حقوقی اشاره می‌کند و چندین روایت از امامان معصوم علیهم‌السلام را در مورد اماکن مقدس مانند کعبه به عنوان مصداق‌هایی از شخصیت حقوقی ذکر می‌کند. این روایات نشان می‌دهند که اموال و موقوفات به این شخصیت‌های حقوقی نسبت داده می‌شوند و باید تحت نظارت ولی امر قرار گیرند.در نهایت، استاد نتیجه می‌گیرد که شخصیت‌های حقوقی، مانند بورس، از نظر شرعی اعتبار دارند، اما تمام فعالیت‌های آنها مشروع نیستند و باید تحت نظارت ولی امر و حاکم اسلامی انجام شوند تا از نظر فقهی معتبر باشند.

فقه مسائل بورسی 22

استاد هادی عباسی خراسانی در این درس ابتدا به حدیثی اخلاقی از امام صادق علیه‌السلام اشاره می‌کنند که درباره استقامت مؤمن است. حضرت در این حدیث مؤمن را به پاره آهنی تشبیه می‌کنند که اگر در آتش قرار گیرد، تغییر می‌کند، اما مؤمن حتی اگر چندین بار کشته و زنده شود، قلب و استقامتش تغییر نمی‌کند. امام صادق علیه‌السلام می‌فرمایند که مؤمن حتی از کوه محکم‌تر است و این نشان‌دهنده روحیه استوار و تغییرناپذیر مؤمن است.سپس استاد وارد بحث مسائل بورسی و فقهی می‌شوند. ایشان بورس را به‌عنوان یک بازار مطرح می‌کنند و بر این باورند که بورس در واقع نماد یک بازار است که در آن معاملات مختلفی صورت می‌گیرد. بورس از دیدگاه فقهی قابل بررسی است و اصول و قواعد فقهی، همچون سیره عقلاییه و قاعده عدم اختلال به نظام، این معاملات را تأیید می‌کنند. اگرچه برخی معتقدند بورس و شخصیت‌های حقوقی عناوین جدیدی هستند، استاد تأکید دارند که چنین نیست و این مفاهیم، ریشه در گذشته‌های فقهی دارند.ایشان در ادامه به انواع حقوقی که در مکاسب شیخ انصاری مطرح شده اشاره می‌کنند. برخی از این حقوق قابلیت مبادله ندارند، اما حق‌هایی که دارای مالیت و ارزش باشند، از دیدگاه فقهی قابل مبادله‌اند. سپس بحث شخصیت حقیقی و حقوقی مطرح می‌شود. شخصیت حقیقی به فردی انسانی اطلاق می‌شود که معاملات و حقوق به او نسبت داده می‌شود. اما شخصیت حقوقی به موجوداتی اشاره دارد که حقوق و وظایفی به آنها تعلق می‌گیرد، اما انسان نیستند.استاد به مستندات قرآنی و روایی نیز اشاره می‌کنند و نمونه‌هایی از آیات و روایات درباره شخصیت حقوقی را مطرح می‌کنند. در این مستندات، حقوقی که به امامان و پیامبر اسلام تعلق دارد، از جمله انفال، به‌عنوان شخصیت حقوقی مورد بحث قرار گرفته‌اند. همچنین ایشان توضیح می‌دهند که شخصیت حقوقی در بسیاری از مسائل فقهی مانند وقف و وصیت نیز وجود دارد و شخصیت حقوقی حتی به اشیاء و حیوانات نیز می‌تواند تعلق گیرد.در نهایت، استاد تأکید دارند که شخصیت‌های حقوقی از قدیم در فقه وجود داشته‌اند و این موضوعات به‌طور کلی از مسائل مستحدثه نیستند، بلکه در گذشته نیز نمونه‌های آن وجود داشته است.

فقه مسائل بورسی 21

در این جلسه، استاد عباسی خراسانی در رابطه با مسائل بورس و ارتباط آن با مباحث فقهی و حقوقی به بیان مطالبی پرداخته‌اند. ابتدا با ذکر حدیثی اخلاقی از امام عسکری (ع) و ویژگی‌های ائمه معصومین (ع) آغاز کردند. ایشان به نقش امام عسکری (ع) در فراهم کردن بستر امامت امام زمان (عج) و اهمیت روز آغاز امامت امام مهدی (عج) اشاره کردند. همچنین به اوصاف امامان، به‌ویژه امام مهدی (عج) تحت عنوان "بقیة الله" پرداختند و توصیه‌هایی برای ارتباط با امام زمان (عج) ارائه کردند، از جمله خواندن دعای عهد و زیارت آل یس.در بخش دوم جلسه، خلاصه‌ای از مباحث جلسه گذشته بیان شد. استاد به این نکته اشاره کردند که معاملات عقلائیه در شرع مردود نیست و اصولاً در مسائل مستحدثه می‌توان با استناد به اصول کلی شریعت، معاملات جدید مانند بورس را مشروع دانست. بر این اساس، اطلاقات و عموماتی از قبیل "احل الله البیع" و "الناس مسلطون علی اموالهم" بیان شده و استدلال گردید که این اصول تمامی معاملات جدید را شامل می‌شود.در بخش سوم، به بحث حقوق در بورس پرداختند. استاد ابتدا معنای لغوی و اصطلاحی حق را توضیح دادند و به بررسی نظریات فقهاء در این زمینه پرداختند. از نظر استاد، حق یک ماهیت اعتباری است که می‌تواند با ملک و سلطنت جمع شود. همچنین به نظریات بزرگان فقهی مانند شیخ انصاری، سید یزدی، نائینی و امام خمینی اشاره شد و نظریات ایشان درباره حق و ملکیت تشریح گردید.در بخش چهارم، رابطه حکم تکلیفی و حکم وضعی مورد بررسی قرار گرفت. نظریات مختلف در این زمینه، از جمله نظر مشهور فقها و شیخ انصاری، شهید صدر و آخوند خراسانی مورد بحث قرار گرفت. در نهایت، نظر شهید صدر درباره تقدم حکم وضعی بر حکم تکلیفی ترجیح داده شد. نظر استاد عباسی: حق، نسبت شیئی به چیزی که دارای سلطنت یا ملکیت است، اعم از عین، فعل، عقد، شخص یا یا غیر آن یعنی شخصیت است.در بخش پنجم، استاد به عمومیت اشخاص حقیقی و حقوقی در معاملات بورس اشاره کردند و از رساله حقوق امام سجاد (ع) به‌عنوان منبعی معتبر برای تبیین این عمومیت استفاده کردند. به‌ویژه حقوق واجبه و مندوبه که امام سجاد (ع) در این رساله مطرح کرده‌اند، به‌عنوان مدرکی برای شمول حقوق بر شخصیت‌های حقیقی و حقوقی، حتی در زمینه جمادات و حیوانات، بیان شد.در نهایت، استاد به مباحثی مانند وصیت و وقف برای اشیاء و حیوانات اشاره کردند و تأکید داشتند که شخصیت حقیقی و حقوقی هر دو در فقه دارای اعتبار هستند. همچنین ادامه بحث درباره اعتبار شخصیت‌های حقیقی و حقوقی در معاملات بورس به جلسه بعدی موکول شد.

فقه مسائل بورسی 20

استاد عباسی خراسانی در این جلسه به بررسی مشروعیت معاملات بورس و استناد به روایات اسلامی و دلایل عقلایی می‌پردازد. ایشان ابتدا با تأکید بر ارزش عبادات شبانه و ویژگی‌های امام عسکری (علیه‌السلام)، بر اهمیت نماز شب و بیداری سحر برای نزدیکی به خداوند اشاره می‌کنند. سپس به مباحث اصلی درس می‌پردازند.در ابتدا، استاد به این نکته اشاره می‌کند که انسان‌ها از دیدگاه اسلام، در مسائل اقتصادی آزاد هستند تا زمانی که وارد محدوده‌های قرمز، مانند ربوی بودن یا ذلیلانه بودن معامله، نشوند. بنابراین معاملات بورس در شرایطی که با این موانع برخورد نکنند، شرعی و مجاز هستند. ایشان این امر را از روایات تفویض امور به مؤمن استنباط می‌کنند و تأکید دارند که بورس از این لحاظ مشروعیت دارد.در ادامه، استاد به اشکالی می‌پردازند که ممکن است گفته شود قیود مختلف مانند ممنوعیت معاملات ربوی یا ذلیلانه بودن، تخصیص اکثر ایجاد کرده و عام بودن اصل را محدود می‌کند. ایشان پاسخ می‌دهند که چنین تخصیصی رخ نداده است، چرا که این قیود از ابتدا جزء تعریف معامله مؤمنانه بوده و تخصیص اکثر محسوب نمی‌شوند.استاد سپس به دو مبنا در مورد مشروعیت معاملات می‌پردازند.&nbsp;<ol><li style="text-align:justify;">مبنای اول، وابستگی معاملات به تأیید ولی فقیه است. ایشان این مبنا را از دیدگاه امام عسکری (علیه‌السلام) و حکومت اسلامی مورد تأیید می‌دانند و می‌گویند که تمام معاملات باید به نوعی با ولایت فقیه مرتبط باشند.&nbsp;</li><li style="text-align:justify;">مبنای دوم، مشروعیت حکومت غیر مسلمان است به شرط عدم تضاد با اصول دینی.</li></ol>در نهایت، استاد نتیجه می‌گیرند که اصل بورس و معاملات آن با توجه به عرف، سیره عقلاء، اطلاقات قرآنی و روایات، اشکال ندارد. با این حال، باید محدودیت‌هایی برای جلوگیری از فساد و رعایت حقوق افراد وضع شود. همچنین موضوع‌شناسی و شناخت دقیق بورس برای فقیهان و نظریه‌پردازان اهمیت زیادی دارد.

فقه مسائل بورسی 19

درس استاد عباسی خراسانی در مورد مسائل مستحدثه، به ویژه مسائل مربوط به بورس، شامل مباحث اخلاقی، شرعی، و فقهی مهمی است.&nbsp;ابتدا استاد با اشاره به حدیثی از معراج پیامبر صلی الله علیه و آله، بر لزوم تواضع در برابر خداوند و پذیرش ندانستن و عدم علم در مقابل حق تعالی تأکید کردند. این ویژگی تواضع در برابر خداوند به عنوان یکی از اصول سبک زندگی دینی معرفی می‌شود. در ادامه، حدیث قدسی به بیان ویژگی‌های زندگی خوش و پایدار می‌پردازد؛ زندگی‌ای که بر پایه ذکر خدا، قدردانی از نعمت‌های الهی، و تلاش برای کسب رضایت خداوند بنا شده باشد.از ویژگی‌های چنین زندگی‌ای، خسته نشدن از ذکر خداوند و فراموش نکردن نعمت‌های اوست. همچنین فردی که چنین زندگی‌ای دارد، نسبت به حق خداوند جاهل نیست و به طور مستمر به دنبال رضایت الهی است. این سبک زندگی اخلاقی و معنوی، بنیانی است برای پایداری و آرامش در دنیا و آخرت. در ادامه حدیث، ویژگی‌های زندگی جاودانه‌ای که به دنبال کسب رضایت خداوند است، مطرح می‌شود. از جمله این ویژگی‌ها، کار برای خود تا کوچک شدن دنیا در نظر فرد و بزرگ جلوه کردن آخرت است.پس از بخش اخلاقی، بحث فقهی درباره مسائل بورس آغاز می‌شود. استاد عباسی خراسانی ابتدا به خلاصه‌ای از جلسه گذشته اشاره کرده و توضیح دادند که براساس اطلاق ادله و قاعده حفظ نظام اجتماعی، اگر چیزی به اختلال در زندگی بشر منجر شود، مشروعیت ندارد. سپس به استناد به آیات و روایات پرداخته و اشاره کردند که اکثر معاملات، از جمله معاملات بورسی، براساس قواعد فقهی و عرفی مشروع هستند.استاد عباسی در ادامه به قاعده "حفظ نظام" اشاره کرده و بیان داشتند که حفظ نظام اجتماعی و زندگی بشر، یکی از اصولی است که بر اساس آن معاملات بورسی مشروعیت پیدا می‌کنند. روایاتی که به لزوم حفظ عزت مؤمن و جلوگیری از ذلت او اشاره دارند، مورد بحث قرار گرفتند. از جمله حدیثی که می‌گوید خداوند مؤمن را در امورش آزاد گذاشته است، اما اجازه ذلیل شدن را به او نداده است. بنابراین، هر نوع معامله‌ای که به ذلت مؤمن منجر شود، ناپسند و ممنوع است.در این میان، روایات متعددی در باب امر به معروف و نهی از منکر نقل شد که بر عزت مؤمن و عدم جواز ذلت او تأکید دارند. برای مثال، در حدیثی از امام صادق علیه‌السلام آمده است که مؤمن نباید خود را در شرایط ذلت قرار دهد و باید همیشه عزت خود را حفظ کند. این احادیث به‌عنوان دلیلی برای مشروعیت معاملات بورسی که عزت مؤمن را حفظ می‌کنند، مورد استفاده قرار گرفتند.در نهایت، استاد به این نکته اشاره کردند که اگر معاملات بورسی به هر طریقی منجر به ذلت مؤمن شوند، از لحاظ شرعی قابل قبول نخواهند بود. این امر به شرایط و مصادیق خاص معاملات بستگی دارد و هر جا که عزت مؤمن به خطر بیفتد، باید از آن پرهیز شود.&nbsp;با این توضیحات، نتیجه گرفته شد که معاملات بورسی، از منظر فقهی و بر اساس اطلاقات و عمومات ادله، مشروع هستند. همچنین قواعدی مانند "حفظ نظام" و "عزت مؤمن" به‌عنوان مبانی مهم در تعیین مشروعیت این معاملات مطرح شدند.

فقه مسائل بورسی 18

استاد عباسی خراسانی ابتدا با ذکر حدیثی اخلاقی از امام حسن عسکری (ع) جلسه را شروع کردند که پنج نشانه برای مؤمن ذکر شده است: خواندن پنجاه و یک رکعت نماز (واجب و نافله)، زیارت اربعین، پوشیدن انگشتر در دست راست، سجده بر خاک، و بلند گفتن «بسم الله الرحمن الرحیم». در ادامه تأکید کردند که نمازهای نافله و مخصوصاً نماز شب از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و توصیه شده که مؤمنین به این اعمال توجه داشته باشند.پس از بخش اخلاقی، استاد به خلاصه‌ای از مباحث جلسه گذشته درباره مشروعیت بورس و معاملات در آن پرداختند. دلایلی برای مشروعیت این معاملات ذکر شد از جمله عمومات آیات قرآنی مانند «أوفوا بالعقود» و «أحل الله البیع» که نشان می‌دهد معاملات عقلایی مانند بورس در دایره احکام شریعت هستند.استاد سپس به بحث درباره قاعده فقهی «وجوب حفظ نظام» و «حرمت اختلال نظام» پرداختند. این قاعده به معنی لزوم حفظ نظام اقتصادی و اجتماعی است و به دلایل مختلفی از جمله عقل، سیره عقلاء، و نصوص شرعی اثبات می‌شود. استاد از کتاب‌های مهم فقهی و اصولی مانند «رسائل» شیخ انصاری و «جواهر الکلام» صاحب جواهر نقل قول کردند و توضیح دادند که اگر نظام اقتصادی و معیشتی مردم دچار اختلال شود، از دیدگاه شرع حرام است.این قاعده حفظ نظام در سه سطح بررسی شد: اول، حفظ نظام اسلامی که حفظ بیضه اسلام و احکام آن است؛ دوم، حفظ نظام حکومتی که به معنی حفظ حاکمیت اسلامی است؛ و سوم، حفظ نظام معیشتی مردم که به مدیریت و تنظیم امور زندگی اجتماعی و اقتصادی مردم برمی‌گردد. در نهایت، استاد با استناد به آرای علما و فقها نتیجه گرفتند که معاملات بورس و فعالیت‌های اقتصادی مشابه از لحاظ شرعی مجاز هستند، مشروط بر اینکه به اختلال در نظام اقتصادی منجر نشوند و در راستای حفظ معیشت مردم باشند.

فقه مسائل بورسی 17

در این جلسه، استاد عباسی خراسانی درباره مشروعیت معاملات بورسی بر اساس سیره عقلاء به تبیین اصول فقهی و استدلال‌های مبتنی بر عقل و شرع می‌پردازند. در ابتدای جلسه، استاد به حدیثی از حضرت امیر المؤمنین علیه‌السلام اشاره می‌کنند که در آن زندگی دنیا به دو روز تقسیم شده است: یک روز به نفع انسان و روز دیگر به ضرر او. حضرت علی علیه‌السلام می‌فرمایند که نباید در روزهای خوشی به غرور دچار شد و در روزهای سختی نباید غمگین شد، زیرا هر دوی این روزها برای امتحان انسان هستند. این مقدمه به موضوع اصلی درس، یعنی تبیین مبانی فقهی معاملات در بورس، مرتبط است.در ادامه استاد به مسائل مختلفی از جمله استناد به ادله شرعی برای جواز معامله در بورس می‌پردازند. از نظر ایشان، بورس بازاری است که در آن معاملات متنوعی انجام می‌شود و این معاملات تحت عنوان تجارت قرار می‌گیرند. سود و ربحی که در بورس به دست می‌آید، از نظر شرعی اشکالی ندارد و اطلاقات ادله بیع شامل این مباحث می‌شود. ایشان با استفاده از ادله‌ای مانند آیه ﴿أحل الله البیع﴾ و ﴿أوفوا بالعقود﴾ استدلال می‌کنند که این معاملات شرعی هستند و می‌توان آنها را مشروع دانست.یکی از نکات کلیدی که در این درس مطرح می‌شود، مسئله وکالت و ولایت در معاملات بورسی است. استاد بیان می‌کنند که اگر یک کارگزار یا وکیل مالی داشته باشد و مجوز تصرف در آن مال را داشته باشد، می‌تواند به نمایندگی از مالک اصلی خرید و فروش انجام دهد. این امر با توجه به آیات قرآن و اصول فقهی قابل استناد است و در نتیجه معاملات بورس از این جهت مشکلی ندارد.استاد سپس به یک اشکال احتمالی می‌پردازند که ممکن است برخی بگویند آیات ﴿أوفوا بالعقود﴾ و ﴿أحل الله البیع﴾ شامل معاملات عرفی نمی‌شود و تنها معاملات شرعی معتبر هستند. در پاسخ به این اشکال، استاد استدلال می‌کنند که حقیقت شرعیه در عقود مستقل نیست و بعد عقود عرفیه است؛ و عقود در مقام ثبوت شرعی و در مقام اثبات، عرفی هستند. به بیان دیگر، عقود شرعی همان عقود عرفی هستند که شارع آنها را تایید کرده است و ما نمی‌توانیم بین این دو نوع عقد تفکیک قائل شویم.یکی دیگر از نکات مهم این درس استناد به سیره عقلاء به عنوان دلیل مشروعیت بورس است. استاد معتقدند که بورس یک امر عقلایی است و عقلا در آن معاملات انجام می‌دهند. شارع نیز این نوع معاملات را ردع نکرده است و همین عدم ردع کافی است تا معاملات بورس را معتبر بدانیم. سیره عقلاء در تبیین موضوعات احکام اسلامی نقش مهمی دارد و می‌تواند به عنوان دلیل مستقل برای مشروعیت معاملات بورسی مطرح شود.به طور کلی، استاد با استناد به آیات قرآن، احادیث، و مبانی اصولی و فقهی، به این نتیجه می‌رسند که بورس و معاملات آن مشروعیت شرعی دارند، مشروط بر اینکه این معاملات با موازین شرعی مانند عدم وقوع ربا تطبیق داشته باشند.

نتیجه‌ای یافت نشد