در ادامه بحث از صرف سهم «سبیل‌الله» در ساخت بیمارستان و مراکز درمانی، آثار مبانی فقهی و تحلیل مفهومی این عنوان بررسی شد:

تطبیق اقوال بر ساخت مراکز درمانی:

۱. بر مبنای صاحب عروه (جواز صرف در هر کار خیر و قربی)، ساخت مراکز درمانی بلااشکال است.

۲. بر مبنای امام خمینی و آیت‌الله خویی (مصالح عامه)، بنای بیمارستان قطعاً جایز است.

۳. بر مبنای آیت‌الله بروجردی (انحصار در مصالح عام دینی مذهب حق)، ساخت اموری مانند پل، راه و مراکز درمانی از این سهم جایز نیست.

ویژگی‌های سهم سبیل‌الله:

• این سهم بر خلاف سهم فقرا، اختصاصی به نیازمندان یا موارد اضطرار ندارد؛ بنابراین غنی و فقیر می‌توانند از بیمارستان احداث‌شده از این سهم بهره‌مند شوند (کما صرّح به الحکیم و الخوئی). همچنین انتفاع از مصالح عمومی، به مؤمنین و حتی مسلمین اختصاص ندارد.

نقد دیدگاه اهل سنت:

تصور اهل سنت مبنی بر اصطلاح شرعی بودن «سبیل‌الله» در معنای قتال و جهاد ناتمام است؛ کاربرد قرآنی آن به سبب تعدد دال و مدلول در معیت تعابیری چون «قاتِلُوا» و «جاهِدُوا» است، وگرنه معنای آیه «جنگیدن در راه جنگ» می‌شد! جهاد تنها یکی از مصادیق راه خداست و اختصاصی به آن ندارد.

نکات تحلیلی پیرامون آیه شریفه (توبه: ۶۰):

۱. حرف «لام» در چهار صنف اول (فقرا، مساکین، عاملین، مؤلفة قلوبهم) افاده تملیک می‌کند؛ اما در چهار صنف بعدی (رقاب، غارمین، سبیل‌الله، ابن‌سبیل) با حرف «فی» آمده که نشان‌دهنده جهت و مصرف زکات است، نه تملیک به اشخاص.

۲. در صورت شک در سعه و ضیق مفهوم سبیل‌الله، مسئله از قبیل اقل و اکثر ارتباطی بوده و مجرای اصل برائت از قید زائد است که نتیجه آن جواز صرف در مصداق مشکوک خواهد بود؛ هرچند از نظر ما عنوان اجمال مفهومی ندارد.

۳. آیت‌الله منتظری بر این باور است که «سبیل‌الله» در استعمالات قرآنی به معنای دین خداست؛ بنابراین صرف در سبیل‌الله یعنی صرف در دین خدا و جمیع امور دینی؛ هرچند شمول آن نسبت به مطلق سبل خیر (دیدگاه عروه) را نیز بعید ندانسته‌اند.