پادکست

|

( 12 )

فقه پزشکی

معرفی پادکست

|

دیدگاه کاربران

استاد اشرفی در این جلسه به بررسی یکی از مسائل مستحدثه فقهی در حوزه نسب‌شناسی و تعیین مادر فرزند پرداختند که ناشی از تکنولوژی‌های نوین باروری است؛ به‌ویژه زمانی که نطفه ابتدا در رحم زنی تشکیل شده و سپس به رحم زن دیگری منتقل می‌شود. 

ایشان ابتدا چهار احتمال را در تعیین مادر مطرح کردند: هر دو زن مادر باشند، فقط صاحب نطفه مادر باشد، فقط حامل و زاینده مادر باشد، هیچکدام مادر نباشند. سپس با استناد به آیه شریفه «إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلَّا اللَّائِي وَلَدْنَهُمْ»، نظر مشهور و قول مرحوم خوئی را که مادر را تنها کسی می‌داند که بچه را به دنیا آورده (زاینده)، مورد تحلیل قرار دادند.

استاد اشرفی دو اشکال اصلی به این دیدگاه وارد کردند: 

  1. اشکال اوّل این بود که آیه در مقام نفی مُظاهِره (مردی که نسبت به همسرش ظِهار کرده است) نازل شده و حصر در آن، حصر اضافی و نسبی است، نه حصر حقیقی و مطلق. 
  2. اشکال دوم نیز این بود که حتی اگر آیه دلالت بر زاییده شدن دارد، آیا این دلالت، اطلاق دارد که شامل هر زاییده‌ای شود یا خیر؟ استاد با توضیح مبحث اطلاق و تقیید، بیان کردند که در مقام تشریع، اطلاق پذیرفته می‌شود اما در مقام بیان اجمال یا توصیف، اطلاق معنا ندارد. همچنین بحث کردند که نمی‌توان با استناد به قاعده اشتراک، حکم زمان نزول (که در آن مادر همیشه صاحب نطفه نیز بوده است) را به شرایط جدید تعمیم داد، مگر اینکه دلیلی بر مطلق بودن آیه وجود داشته باشد.

پس از رد احتمالاتی که یکی از دو زن را مادر نمی‌دانستند یا هیچکدام را مادر نمی‌دانستند، به این نتیجه رسیدند که احتمال «هر دو مادر باشند» دور نیست. ایشان دلیل این امر را نقش تأثیرگذار نطفه در وراثت، صفات ظاهری و روحی فرزند (بر اساس روایت إِذَا سَبَقَ مَاءُ اَلْمَرْأَةِ مَاءَ اَلرَّجُلِ يُشْبِهُ اَلرَّجُلُ أُمَّهُ وَ خَالَهُ‌) و همچنین نقش حیاتی نطفه در تولّد انسان («إِنَّا خَلَقنَا ٱلإِنسَانَ مِن نُّطفَةٍ أَمشَاجٍ») دانستند. با این حال، در نهایت تأکید کردند که مدار عمومات شرعی و لغوی بر «والده» (زاینده) است و آثار و برکات حمل و وضع حمل، وزن بیشتری دارد. بنابراین، اگرچه صاحب نطفه از نظر وراثتی نقش مادرانه دارد، اما از نظر حکم شرعی و عرفی، مادر اصلی کسی است که فرآیند حمل و وضع حمل را انجام می‌دهد.

درس های مرتبط