در جلسه ۱۱۱ درس، مسئله ثبوت حق فسخ و ارش در خیار غبن بر اساس ادله مختلف بررسی شده است:
۱. تحلیل دیدگاه شیخ انصاری درباره فسخ به مقدار مابهالتفاوت:در فرضی که کالا ۱۰۰۰ دینار ارزش داشته و به ۲۰۰۰ دینار فروخته شده است، اگر معامله فقط به اندازه مابهالتفاوت (۱۰۰۰ دینار) فسخ شود:
- اگر نصف مبیع بازگردد، همچنان مغبون با پرداخت ۱۰۰۰ دینار برای نیمِ مبیع (که ۵۰۰ دینار ارزش دارد) دچار ضرر میشود.
- اگر تنها ثمن بازگردد و مبیع بازنگردد، حقیقت «ردّ بیع و معاوضه» محقق نمیشود. توجیه کلام شیخ این است که مقدارِ اضافه، اساساً در برابر متاع هیچ عوض و معوضی نداشته است.
۲. بررسی ادله فقهی:
- قاعده لاضرر و بنای عقلا:قدر متیقن در این دو مبنا، فرضی است که غابن آماده پرداخت مابهالتفاوت نباشد؛ بنابراین در صورت آمادگی غابن، ثبوت حق فسخ احراز نمیشود.
- حدیث اول دعائم:دلالت دارد که با آمادگی غابن برای پرداخت ثمن واقعی، مغبون حق فسخ ندارد.
- حدیث تلقی رکبان و حدیث دوم دعائم:مطلقِ حق فسخ را اثبات میکنند و متعرض مسئله ارش نمیشوند.
- حدیث غبن مسترسل: «مسترسل» کسی است که اعتماد کرده یا در معامله سختگیری نمیکند. طبق اطلاق روایت، حتی در صورت آمادگی غابن برای پرداخت مابهالتفاوت، اگر مغبون راضی نبوده و اصرار بر فسخ داشته باشد، حق فسخ برای او ثابت است.
۳. جمعبندی و حکم نهایی: از آنجا که احادیث مذکور از نظر مدرکیت برای اثبات خیار غبن تمام نیستند، در صورت آمادگی غابن برای پرداخت مابهالتفاوت، بر اساس «اصالت لزوم»، حکم به نفی خیار برای مغبون میشود.