فقه رمز ارزها و ارز اس دی آر 10
استاد: سید محمد رضا مدرسی
1399.10.16
معرفی پادکست
|
دیدگاه کاربران
استاد مدرسی در این درس به بررسی تفصیلی شرایط صحت عوض در عقد بیع پرداختند و آن را در ارتباط با رمزارزها مانند بیتکوین تطبیق دادند. ایشان تأکید کردند که عمده شرایط ناظر بر عوض (مبیع یا ثمن) باید در این نوع معاملات بررسی شود، زیرا دیگر شرایط مانند شرایط متعاقدین، عموماً در این معاملات احراز شده است.
در ابتدا به شرط «عین بودن» عوض پرداخته شد و بیان شد که منظور از عین، صرف جسم فیزیکی نیست، بلکه اگر چیزی دارای وجود اعتباری مستقل و قابل انتقال باشد و عرف آن را بهمنزله مال بشناسد، میتواند عوض واقع شود. استاد با آوردن مثالهایی از دین، اجاره، و کارهایی که بر ذمه قرار میگیرند، اثبات کردند که معاملات مبتنی بر امور غیرمادی نیز در فقه سابقه دارند و میتوانند مبیع یا ثمن قرار گیرند. بنابراین، رمزارزهایی چون بیتکوین، گرچه فیزیکی نیستند، اما به دلیل هویت مستقل و عرفیشان، میتوانند به عنوان عوض در بیع واقع شوند.
در ادامه، به شرط دوم یعنی «مالیت داشتن» پرداخته شد. استاد توضیح دادند که بر اساس تعریف فقهی، مال چیزی است که در نظر عرف مورد رغبت و منفعت باشد. اگرچه ممکن است در ابتدای پیدایش بیتکوین یا دیگر رمزارزها مالیتی وجود نداشته، اما با تثبیت و رواج آن در میان مردم و امکان مبادله با کالا و خدمات، مالیت بالفعل آنها تحقق یافته و دیگر شبههای در این شرط وجود ندارد. حتی در فرض اولیه که هنوز بیتکوین شناختهشده نبود، راههایی برای صحت معاملات پیشنهاد شد، از جمله: مصالحه، تمسک به فتاوای امام خمینی و آیتالله خویی در خصوص بینیازی از مالکیت در مثمن، و همچنین تأثیر رواج عرفی بر تغییر موضوع از بیمالیتی به مالیت.
شرط سوم یعنی «ملکیت داشتن فروشنده» نیز مورد بررسی قرار گرفت. استاد تصریح کردند که در رمزارزها، مالکیت به صورت عرفی و حقوقی احراز شده است، زیرا تولیدکننده یا دارنده رمز، آن را در اختیار دارد و تصرف واقعی و قانونی بر آن امکانپذیر است. پس این شرط نیز در معاملات رمزارزها محقق است.
شرط چهارم «مقدورالتسلیم بودن» عوض بود. ایشان توضیح دادند که اگرچه رمزارزها برای تسلیم نیازمند ابزار و واسطههای خاصی هستند، اما این امر مانع از تحقق تسلیم نمیشود، زیرا تسلیم ولو از طریق وسایل غیرمستقیم نیز کفایت میکند، مشروط بر اینکه امکان عملی تسلیم وجود داشته باشد.
در بررسی شرط پنجم یعنی «معلومیّت مقدار و وصف»، بیان شد که رمزارزها مانند بیتکوین دارای واحد مشخص و تعداد معین هستند و ارزش تقریبی آنها نیز عرفاً قابل درک است. بنابراین، ابهامی که موجب غرر یا جهالت خطرآفرین شود در این معاملات وجود ندارد و این شرط هم محقق است.
در ادامه، استاد به این نکته پرداختند که اگرچه رمزارزها از حیث فیزیکی مشابه پولهای رایج نیستند، اما بسیاری از احکام معاملات بر آنها قابل تطبیق است. مثلاً همچنانکه پولهای فیزیکی مانند اسکناسها قابل اجاره دادن نیستند، رمزارزها نیز نمیتوانند مورد اجاره قرار گیرند، چون نه عیناند، نه دارای منفعت قابل استیفا با حفظ عین.