پادکست

|

( 12 )

فقه شخص حقوقی
شخصیت حقوقی
فقه شخص اعتباری

معرفی پادکست

|

دیدگاه کاربران

استاد شب زنده دار در این درس به ادامه بررسی روایات مربوط به اثبات شخص اعتباری دولت و نفوذ تصرفات آن پرداختند و به صنف پنجم رسیدند که درباره جواز أخذ عطای معین از بیت المال است. استاد با استناد به معتبره ابی‌بکر حضرمی توضیح دادند که اگر عامل یا سلطان سهمی از بیت‌المال را معین کند و به فردی بدهد، گرفتن آن جایز است. در این روایت سخن اسماعیل فرزند امام صادق یا خود حضرت مطرح شد که در هر صورت چون امام ردع نفرمودند تقریر محسوب می‌شود. مضمون روایت این بود که چرا عمال حکومت جوانان شیعه را به کار نمی‌گیرند و همانند دیگران به آنها اجرت نمی‌دهند. همچنین امام به اسماعیل یا راوی فرمودند چرا عطای خود را ترک کرده‌ای و او پاسخ داد به خاطر خوف بر دینم، و حضرت اشاره کردند که عامل باید خود عطای او را بفرستد چون او در بیت‌المال نصیبی دارد. از این ذیل استفاده می‌شود که تعیین مقدار سهم و تطبیق آن بر مصادیق، تصرفی اعتباری است که از سوی عامل نافذ دانسته شده است.

استاد نتیجه گرفتند که روایت دلالت دارد بر اینکه عاملان سلطان می‌توانند نصیب افراد را معین و آن را بر مصداقی مثل هزار درهم تطبیق دهند و این تصرف شرعاً معتبر است. همچنین از عبارت روایت استفاده می‌شود که اجاره کردن جوانان شیعه توسط عمال دولت و پرداخت اجرت آنها از بیت‌المال جایز است و این نشانگر نفوذ معاملات اجاره‌ای دولت است. البته اشکالی مطرح شد که شاید این نفوذ نه از باب ولایت عامل بلکه از باب تنفیذ خاص امام علیه‌السلام باشد تا شیعیان از نصیب خود محروم نمانند، در این صورت نمی‌توان به همه تصرفات دولت سرایت داد.

در ادامه استاد بیان کردند که حتی در مورد اجاره و پرداخت اجرت نیز ممکن است روایت ناظر به قضیه خاص آن زمان باشد و به صورت قضیه حقیقیه قابل تعمیم به همه اعصار نباشد، بلکه از باب مصلحت شیعیان در عصر امام تنفیذ شده باشد. سپس به این نکته اشاره کردند که مانند تحلیل خمس در برهه‌هایی از زمان، ممکن است حکمی خاص برای شرایط خاص صادر شده باشد نه اینکه برای همیشه جریان داشته باشد. در پایان وارد قسم دوم روایات شدند که مربوط به جواز عمل در دستگاه‌های حکومت جائر است و مقدمه‌ای برای بررسی آنها بیان کردند.

درس های مرتبط