شخص اعتباری، بخش 1، 71
استاد: محمدمهدی شب زنده دار
1401.12.13
معرفی پادکست
|
دیدگاه کاربران
استاد شب زنده دار در این درس به نظریه سوم درباره شخص اعتباری پرداختند که میگوید شارع دولت را بهعنوان یک شخصیت اعتباری پذیرفته و تصرفاتش نافذ است، اما غیر دولت چنین اعتباری ندارد. برای اثبات این دیدگاه به دو دسته روایت استدلال شد؛ دسته اول روایاتی که جواز برخی تصرفات را بهصراحت بیان کردهاند و دسته دوم روایاتی که جواز ورود در دستگاههای حکومت جائر را مطرح میکنند. استاد توضیح دادند که چون ورود به دستگاه دولت لازمهاش تصرف در اموال آن است، اگر این اموال ملک مردم بود تصرف جایز نبود، پس همین جواز ورود دلالت بر مالکیت و نفوذ تصرفات دولت دارد.
در بررسی نمونهها، به روایت همراهی با امام جواد علیهالسلام اشاره شد که در آن حضرت برای یک شیعه در دستگاه حکومت نامه نوشتند و از والی خواستند به او احسان کند. این روایت دلالت میکند که اعمال والی شیعی در دستگاه حکومت برای نفع مؤمنین صحیح و نافذ است. همچنین روایتی از امام صادق علیهالسلام مطرح شد که کار کردن شیعیان در دستگاه سلطان را در صورتی که موجب رفع نیاز مؤمنین شود تجویز کرده و در غیر این صورت تبری از آنان لازم است. از این استفاده میشود که جواز عمل در دستگاه جائر مشروط به نفع مؤمنین است.
استاد سپس به استدلال اصلی پرداختند که چون روایات اجازه ورود در دیوان و استفاده از امکانات دولت را دادهاند، لازمهاش این است که معاملات و تصرفات دولت صحیح و نافذ باشد؛ زیرا اگر این معاملات باطل بود استفاده از اموال آن غصب به شمار میآمد. بنابراین از اطلاق مقامی این روایات مالکیت دولت و نفوذ تصرفاتش استفاده میشود. در عین حال استاد اشکال مطرح کردند که حتی اگر دلالت این روایات بر جواز ورود تکلیفی پذیرفته شود، باز مالکیت دولت و نفوذ تصرفاتش بهطور مستقیم اثبات نمیگردد، زیرا روایات ناظر به افرادی است که برای نفع مؤمنین وارد دستگاه میشوند و کارهای مشروع انجام میدهند. در نهایت نتیجه گرفتند که این روایات یا بر اساس قواعد اولی در مواردی که تصرفی در اموال نیست دلالت بر جواز دارند، یا از باب تزاحم میان اهم و مهم که در آن حفظ منافع مؤمنین بر پرهیز از برخی محرمات مقدم میشود.