۵ روز قبل


۰ کامنت


ICIJ 2026: هشدار مربیان اسلامی نسبت به «اتکای بیش از حد به الگوریتم»

پژوهشگران در کنفرانس ICIJ 2026 هشدار دادند که هوش مصنوعی مولد در حال فرسایش تفکر انتقادی است و خواستار احیای مدل ارزیابی سنتی استاد و شاگرد شدند.

کوالالامپور — رهبران آکادمیک در هفتمین کنفرانس بین‌المللی فقه اسلامی (ICIJ 2026) اعلام کردند که هوش مصنوعی مولد، چنانچه دانشگاه‌ها نحوه تدریس و ارزیابی دانشجویان خود را بازنگری نکنند، تفکر انتقادی را تهی، دقت علمی را تضعیف و پیوند سنتی استاد و شاگرد (اسناد) را در آموزش اسلامی مختل خواهد کرد.

این کنفرانس که در روزهای ۱۰ تا ۱۱ نوامبر در دانشگاه بین‌المللی اسلامی مالزی (IIUM) برگزار شد، بخش عمده‌ای از سخنرانی‌های کلیدی و پنجمین قطعنامه پایانی خود را به بحران معرفت‌شناختی و آموزشی ایجاد شده توسط ابزارهای هوش مصنوعی در دانشگاه‌ها و حوزه‌های علمیه اختصاص داد.

«داده دانش نیست و سرعت حکمت نیست»

پفسور دکتر حافظ زکریّاح، رئیس دانشکده علوم اسلامی و انسانیِ عبدالحمید ابوسلیمان در IIUM، در افتتاحیه این نشست با استناد به معرفت‌شناسی فیلسوف سید محمد نقیب الاتاس، این فرض را که پاسخ‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی با یادگیری واقعی برابری می‌کنند، به چالش کشید.

پروفسور زکریّاح با تعریف علم واقعی به عنوان «رسیدن معنا به جان»، استدلال کرد که مدل‌های زبانی بزرگ صرفاً الگوها را بدون درک واقعیت یا تحمل مسئولیت اخلاقی پردازش می‌کنند.

وی به نمایندگان گفت: «اطلاعات به‌خودی‌خود دانش را تشکیل نمی‌دهند، دانش لزوماً به حکمت نمی‌انجامد و کارایی محاسباتی جایگزینی برای بصیرت اخلاقی نیست.» وی هشدار داد که نسل‌های جوان فزاینده برای راهنمایی به جای کارشناسان انسانی به ماشین‌ها روی می‌آورند. «هوش مصنوعی نمی‌تواند یک خلیفه (امانت‌دار اخلاقی) بسازد؛ ما خلیفه هستیم و باید مسئولیت را بر عهده داشته باشیم.»

مسئولیت و ادب در عصر دیجیتال

دکتر سیتی نور الانیاه عبدالوحید از مؤسسه مطالعات اسلامی پرگاس (IPIP) در سنگاپور نیز با بازتاب این نگرانی‌ها، آموزش اسلامی را به عنوان یک امانت مقدس ریشه‌دار در ادب توصیف کرد؛ مفهومی که وی آن را به معنای شناخت جایگاه درست اشیاء در آفرینش و عمل با مسئولیت اخلاقی تعریف نمود.

وی با استناد به سوره اسرا (آیه ۳۶) — «و آنچه را به آن علم نداری دنبال مکن، زیرا گوش و چشم و دل همه مورد پرسش قرار خواهند گرفت» — تأکید کرد که در حالی که هوش مصنوعی بازیابی اطلاعات را تسریع می‌کند، اما پژوهشگران و دانشجویان انسانی همچنان از نظر معنوی در قبال راستی‌آزمایی حقیقت و اعمال قضاوت درست مسئول هستند.

لغو تکالیف انبوه برای ارزیابی‌های فردی

پفسور داتو دکتر احمد فاریس اسماعیل، معاون امور علمی و بین‌المللی IIUM و متخصص علوم رایانه، در آیین اختتامیه هشدار داد که هوش مصنوعی مولد تکالیف سنتی خانگی را منسوخ کرده است.

پروفسور احمد فاریس با اشاره به اینکه وظایف برنامه‌نویسی که روزی یک هفته از دانشجویان دانشگاه زمان می‌برد اکنون توسط هوش مصنوعی در چند ثانیه انجام می‌شود، از دانشگاه‌ها خواست تا ارزیابی‌های سنتی شفاهی و مربی‌گری فردی (گورو–مرید) را احیا کنند تا مربیان بتوانند مستقیماً نحوه تفکر، استدلال و حل مسئله دانشجویان را بدون عصاهای الگوریتمی ارزیابی کنند.

وی همچنین خواستار پایان دادن به حوزه‌های تخصصی صلب با تربیت دانشمندان چندرشته‌ای (پولی‌مث) شد و به نمایندگان چهره‌های کلاسیک مانند خوارزمی را یادآوری کرد که هم‌زمان در ریاضیات و علوم دینی سرآمد بودند. وی گفت: «دانشمندان رایانه و برنامه‌نویسان باید دانش و اخلاق اسلامی را بیاموزند و پژوهشگران مطالعات اسلامی باید برنامه‌نویسی یاد بگیرند.» وی همچنین پژوهشگران را به چالش کشید تا بررسی کنند چگونه می‌توان هوش مصنوعی را برای ترویج تقوا به جای تنبلی فکری مهندسی کرد.

تعبیه تبین در برنامه‌های درسی دانشگاهی

ICIJ 2026 در قطعنامه نهایی خود درباره هوش مصنوعی، آموزش و پژوهش که توسط دانشیار دکتر سید محمد محسن، دبیر کنفرانس ارائه شد، چهار دستورالعمل مشخص را برای مؤسسات آموزشی تدوین کرد:

  • الزام به تبین (راستی‌آزمایی منابع): مربیان باید به دانشجویان بیاموزند که به جای تکیه بر خلاصه‌های هوش مصنوعی که خطر ارائه ارجاعات ساختگی و سوگیری‌های سیستمی به عنوان حقیقت دینی را دارند، منابع اولیه را راستی‌آزمایی کرده و متدهای بنیادین را تسلط یابند.
  • حفاظت از سنت اسناد: ابزارهای خودکار ممکن است به پژوهش کمک کنند، اما هرگز نباید جایگزین مربیگری انسانی و تربیت اخلاقی (تربیت) میان معلم و شاگرد شوند.
  • اجرای اصالت انسان در حلقه: مجمع خاطرنشان کرد که نه تشخیص الگوی هوش مصنوعی و نه تغییرناپذیری بلاک‌چین نمی‌توانند متون دینی را به طور مستقل تأیید کنند؛ شهادت انسانی راستی‌آزمایی‌شده و اجماع علمی داوران نهایی باقی می‌مانند.
  • راه‌اندازی چارچوب استاندارد هوش مصنوعی اخلاقی: مرکز مطالعات هوش مصنوعی توحیدی (CTAI) وابسته به IIUM رسماً مأموریت یافت تا رهبری یک ابتکار بین‌المللی و میان‌رشته‌ای را برای ایجاد معیارهای اخلاقی جهت استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در آموزش و جامعه بر عهده بگیرد.


نظرات

۰ دیدگاه