11 تیر 1405
مروری بر میراث علمی و فکری امام شهید
نگاهی کوتاه به تعهد مادامالعمر رهبر شهید انقلاب به دانش اسلامی، آموزش، ادبیات و توسعه فکری
یک زندگینامه رسمی که توسط KHAMENEI.IR منتشر شده، زندگی آیتالله سیدعلی خامنهای را از دوران کودکی در شهر مقدس مشهد تا نقش ایشان به عنوان رهبر انقلاب اسلامی ترسیم میکند و تأکید ویژهای بر تعهد همیشگی ایشان به دانش اسلامی، آموزش، ادبیات و توسعه فکری دارد.
ایشان در ۳۰ فروردین ۱۳۱۸ در مشهد به دنیا آمد. وی فرزند دوم سیدجواد خامنهای بود؛ یک عالم دینی محترم اما سادهزیست که ارزشهای سادگی، تقوا و یادگیری را در خانواده خود نهادینه کرد. تحصیلات ابتدایی ایشان در چهار سالگی آغاز شد؛ زمانی که همراه با برادر بزرگترشان به مکتبخانه رفتند تا الفبای عربی را بیاموزند و قرآن کریم را حفظ کنند، پیش از آنکه در یک مدرسه ابتدایی اسلامی به تحصیل ادامه دهند.
وی بعدها وارد حوزه علمیه مشهد شد و تحت هدایت پدر و تنی چند از علمای برجسته، برنامه آموزشی متوسطه را در علوم فقه، فلسفه و منطق اسلامی تنها در پنج سال به پایان رساند. آیتالله خامنهای در بازنگری بر این دوران، بعدها خاطرنشان کرد که والدینش - بهویژه پدرش - بیشترین تأثیر را بر تصمیم وی برای پیگیری تحصیلات دینی داشتهاند.
در جستوجوی تحصیلات عالی حوزوی، آیتالله خامنهای تحصیلات خود را در شهر مقدس قم ادامه داد و در درسهای برخی از برجستهترین علمای شیعه قرن بیستم شرکت کرد؛ از جمله آیتالله العظمی حسین بروجردی، امام روحالله خمینی، شیخ مرتضی حائری یزدی، سید محمد محقق داماد و علامه محمدحسین طباطبایی. در طی این سالها، ایشان خود را وقف تحقیق، تدریس و پرسشهای علمی کردند.
در سال ۱۳۳۶، در حالی که هنوز یک طلبه جوان بود، آیتالله خامنهای برای زیارت حرمهای مقدس شیعیان و حضور در درسهای علمای نامداری همچون آیتالله العظمی محسن حکیم و آیتالله محمود شاهرودی به نجف عراق سفر کرد. اگرچه ایشان امیدوار بود که در نجف بماند، اما سال بعد به درخواست پدرش به ایران بازگشت و تحصیلات عالی خود را تا سال ۱۳۴۳ در قم از سر گرفت.
مسیر تحصیلی ایشان بار دیگر تغییر کرد، زمانی که بیماری شدید پدرش او را مجبور به بازگشت به مشهد کرد. آیتالله خامنهای نیز به خانه بازگشت و در حالی که از پدرش مراقبت میکرد، تحصیلات خود را نزد آیتالله العظمی میلانی و دیگر علما ادامه داد. ایشان پس از رسیدن به مقام اجتهاد، شروع به تدریس علوم عالی اسلامی به طلاب حوزه و دانشجویان دانشگاه کرد. وی در نگاه به این دوره از زندگیاش، بعدها گفت: «اگر توفیقاتی در زندگی من بوده، همه به خاطر برکاتی است که خداوند به واسطه خدمتگزاری صادقانه به پدر و مادرم به من عطا کرده است.»
در کنار تدریس، آیتالله خامنهای مجموعه گستردهای از آثار علمی پدید آورد. کتابهای منتشرشده ایشان شامل موارد زیر است:
آثار تألیفی
- پژوهشی در کتب اربعه علم رجال
- طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن
- پیشوای صادق (ع)
- سیمای نماز (پژوهشی در ژرفای نماز)
- گفتاری در باب صبر
- روح توحید و نفی عبودیت غیر خدا
- گزارشی از تاریخ و وضعیت کنونی حوزه علمیه قم
ترجمهها (از عربی به فارسی)
- آینده در قلمرو اسلام (اثر سید قطب)
- صلح امام حسن (ع): پرشکوهترین نرمش قهرمانانه تاریخ (اثر راضی آلیاسین)
- تفسیر «فی ظلال القرآن» (اثر سید قطب)
- مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان (اثر عبدالمنعم نمر)
- کیفرخواستی علیه تمدن غرب (اثر سید قطب)
بسیاری از سخنرانیها، درسگفتارها و مصاحبههای ایشان نیز در قالب کتاب گردآوری شده است که برجستهترین آنها مجموعه چندجلدی حدیث ولایت است؛ همچنین مطالعات دانشگاهی متعددی به بررسی اندیشههای فلسفی و سیاسی ایشان پرداختهاند.
اشتیاقی مادامالعمر به کتاب
رهبر شهید انقلاب، ارتباط عمیقی با شعر فارسی، ادبیات جهان، رمان و داستان کوتاه داشت و در طول زندگی خود روابط نزدیکی با نویسندگان، شاعران و روشنفکران برقرار کرد.
سخنرانیهای ایشان مکرراً بر اهمیت کتابخوانی در توسعه شخصی و ملی تأکید میکرد. از این منظر، ارزش و اهمیت بنیادین یک رویداد تاریخی قابل درک است که نخستین خطاب خداوند متعال به پیامبر اکرم (ص) «خواندن!» بود. و در اولین آیهای که بر پیامبر گرامی خدا نازل شد، کلمه «قلم» با تحسین و ستایش یاد شده است: «بخوان! پروردگار تو کریمترین است، همان کسی که با قلم آموخت.» (قرآن، سوره علق، آیات ۳ و ۴)
ایشان در سال ۱۳۷۲ گفت: «برای یک ملت، خسارت بزرگی است که با کتاب بیگانه باشد. از سوی دیگر، برای یک فرد، دستاورد شکوهمندی است که با کتاب مأنوس باشد و همواره از طریق آموختن چیزهای جدید از آن بهرهمند شود.»
در مناسبتی دیگر، ایشان کتابها را «عصاره تمدنها» توصیف کردند و خانوادهها را تشویق کردند تا کتاب را به یک ضرورت خانگی تبدیل کنند و گفتند: «باید کتاب را هم مانند نان و غذا به سبد خانواده اضافه کنیم.»
در طول بازدیدهای سالانه ایشان از نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، رهبر شهید انقلاب بارها تأکید کردند که کتابخوانی برای پیشرفت فرهنگی امری ضروری است.
ایشان گفتند: «باید به کتاب توجه کرد. یکی از بدترین انواع تنبلی، تنبلی در خواندن کتاب است. توسعه فرهنگی کشور همیشه به کتاب نیاز دارد. کتاب، ماندگارترین اثر هنری است.»
بازتاب اندیشمندان بر میراث فکری ایشان
پس از شهادت ایشان، پژوهشگران به بررسی مشارکتهای فکری آیتالله خامنهای ادامه دادهاند. ماه گذشته، نشستی با عنوان «رهبر شهید و کتاب: راه رفته، راه پیش رو» توسط انتشارات بهنشر و تحت نظارت سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی برگزار شد.
در این مراسم، مسعود فرزانه، مدیرعامل بهنشر گفت: «بازخوانی سلوک فرهنگی رهبر شهید میتواند در دورانهای پرآشوب، راهنمای جامعه باشد.» وی تأکید کرد: «هیچ چیزی نمیتواند جای کتاب را در زندگی ما بگیرد و رهبر شهید یکی از تأثیرگذارترین چهرهها در تقویت پیوند ایران با کتابخوانی بود.»
محسن مؤمنیشریف، نویسنده و پژوهشگر، توضیح داد که کتابها برای رهبر شهید صرفاً ابزارهای مطالعه نبودند؛ بلکه دروازههایی برای درک تاریخ، جامعه و تحولات جهانی بودند. وی خاطرنشان کرد: «تعامل رهبر شهید با رمانهای تاریخی به ایشان اجازه داد تا چشماندازهای نوینی نسبت به پویاییهای اجتماعی کسب کند. مطالعات ایشان، دیدگاهی راهبردی و تمدنی را شکل داد که هویت فکری ایشان را تعریف میکرد.»
وی در ادامه بر وسعت و نظم کتابخانه شخصی رهبر شهید تأکید کرد و آن را یکی از غنیترین مجموعههای منابع علوم انسانی در کشور خواند.
در ۹ اسفند ۱۴۰۴، رویدادی فاجعهبار و تکاندهنده رقم خورد؛ آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی، در حملهای هماهنگ توسط اسرائیل و ایالات متحده به شهادت رسید. این حمله دفتر ایشان را در مرکز تهران هدف قرار داد. شهادت ایشان نه تنها امواجی از شوک را در سراسر ایران ایجاد کرد، بلکه عمیقاً در سراسر جهان اسلام طنینانداز شد و امواجی از اندوه و خشم را برانگیخت.
نظرات
۰ دیدگاه
پربازدیدترین خبر
۰ کامنت