<ul><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در جلسه گذشته به عنوان مقدمه نظریه دوم گفته شد مشهورات دو اصطلاح دارد یکی به معنی الاعم و دیگری به معنی الاخص و قضیه مشهور بمعنی الاعم یعنی قضیه‌ای که در اذهان عقلا جا افتاده است اعم از اینکه نفس‌الامری باشد مثل الکل اعظم من الجز یا اینکه نفس‌الامری نباشد مثل العدل حسن و الظلم قبیحٌ&nbsp; و و اصطلاح دوم مشهورات به معنی الاخص بود.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">نظریه دوم نظریه تبعیت حسن و قبح از عرف و بناء عقلا است و اگر می‌گوییم حسن و قبح از قضایای مشهورات است مقصود مشهورات به معنی خاص است تا نظریه‌ای مقابل سایر نظریات شود.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">هنگامی که گفتند حسن عدل و قبح ظلم از مشهورات است منظور مشهورات به معنای اعم است و درباره بوعلی سینا این احتمال داده شده است که اگر کسی از اینها تعبیر مشهورات به معنی الاعم بکند نمی‌شود به او نسبت داد که حسن و قبح واقعی را قبول ندارد و فقط واقعیتش را جعل عقلا می‌داند؛ چون مشهور به معنی الاعم است و ممکن است بگوییم مشهور از دسته‌ای است که واقعیت دارد و در عین‌حال اشتهار عقلایی هم دارد مثل الکل اعظم من الجز.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">قاعدتاً آنچه نظریه دوم می‌گوید مشهوراتی است که عمده عقلا بر آن اتفاق‌نظر دارند و آن حسن و قبحی که راجع به آن سخن می‌گوییم همان مشهورات گسترده است و واقعیت هم غیر از تطابق آرا نیست.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">اولین تفسیری که در بیان آیت الله حائری از نظریه دوم شده این است که حسن و قبحی که ما از مشهورات به شمار می‌آوریم و واقعیت آن را تبعیت از عقلا می‌دانیم این جور تعبیر شود که باید از عقلا اتباع کرده و خوبی و بدی آن به دلیل این است که اتباع عقلا واجب است و باید انسان تابعی از احکامی باشد که همه یا عمده عقلا بر آن وفاق دارند و تک‌روی در جامعه امر درستی نیست.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">تفسیر دوم این است که واقعیت حسن و قبح چیزی جز تطابق آرا نیست و نیازی به‌حکم به وجوب اتباع عقلا نداریم و بدون آن حکم هم در رتبه قبل از آن حسن و قبح ایجاد می‌شود و حسن و قبح یعنی تطابق آرا، وجوب اتباع&nbsp;هم امر متأخر از آن است نه مؤثر در شکل‌گیری حسن و قبح.</li></ul>در شانزدهمین جلسه از مباحث درس خارج فقه روابط اجتماعی، استاد معظم آیت الله اعرافی به بیان نظریه دوم و تفاسیر آیت الله حائری و نقدهای بر آن تفاسیر می‌پردازند که لازم است جهت بهره‌مندی از تفصیل مطالب مذکور صوت جلسه این درس را استماع فرمایید.&nbsp;

large_روابط اجتماعی-اعرافی.png

medium_روابط اجتماعی-اعرافی.png

small_روابط اجتماعی-اعرافی.png

thumbnail_روابط اجتماعی-اعرافی.png

روابط اجتماعی-اعرافی.png

فقه تعلیم و تربیت

فقه-روابط-اجتماعی

عدل و ظلم

فقه روابط اجتماعی

مشخصات فردی:&nbsp;استاد علیرضا اعرافی در سال ۱۳۳۸ در شهر میبد از استان یزد متولد شد. پدر ایشان، آیت‌الله محمدابراهیم اعرافی، از علمای برجسته و دوستان نزدیک امام خمینی (ره) بود.تحصیلات حوزوی: ایشان تحصیلات حوزوی خود را در سال ۱۳۴۹ در قم آغاز کرد و پس از گذراندن دروس مقدمات و سطح، در سال ۱۳۵۶ وارد درس خارج فقه و اصول شد. وی از محضر اساتید بزرگی همچون آیات عظام مرتضی حائری یزدی، محمد فاضل لنکرانی، حسین وحید خراسانی، میرزا جواد تبریزی و عبدالله جوادی آملی بهره برد. در فلسفه و عرفان نیز از شاگردان آیت‌الله جوادی آملی بود و تفسیر را نزد آیت‌الله علی مشکینی آموخت. در کنار دروس حوزوی، به فراگیری زبان‌های عربی و انگلیسی و مطالعاتی در زمینه ریاضیات و فلسفه غرب نیز پرداخت.تدریس و پژوهش:آیت‌الله اعرافی سال‌ها به تدریس دروس عالی حوزوی اشتغال داشته‌اند. ایشان از اساتید برجسته درس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه قم هستند. حوزه‌های اصلی تدریس و پژوهش ایشان عبارتند از:<ul><li style="text-align:justify;">فقه: فقه تربیتی، فقه روابط اجتماعی، فقه سیاست خارجی، مکاسب محرمه، اجتهاد و تقلید و قواعد فقهیه، قضا و شهادات و حدود، فقه عدالت.</li><li style="text-align:justify;">اصول فقه: مباحث اصول فقه در دروس خارج.</li><li style="text-align:justify;">اندیشه اسلامی: مبانی تعلیم و تربیت اسلامی، فلسفه و کلام اسلامی.</li></ul>ایشان همچنین در زمینه‌هایی چون بازسازی نظام تعلیم و تربیت اسلامی، مناسبات علم و دین، و اندیشه تمدنی اسلام پژوهش‌های گسترده‌ای انجام داده‌اند.&nbsp;پس از سال‌ها تدریس و پژوهش، ایشان مسئولیت‌های اجرایی و علمی متعددی را نیز بر عهده گرفته‌اند که برخی از آن‌ها عبارتند از:<ul><li style="text-align:justify;">مدیر حوزه‌های علمیه سراسر کشور</li><li style="text-align:justify;">عضو فقهای شورای نگهبان</li><li style="text-align:justify;">عضو مجلس خبرگان رهبری</li><li style="text-align:justify;">امام جمعه شهر قم</li><li style="text-align:justify;">رئیس جامعةالمصطفی العالمیه</li><li style="text-align:justify;">عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم</li><li style="text-align:justify;">عضو حقیقی شورای عالی انقلاب فرهنگی</li><li style="text-align:justify;">ریاست پژوهشگاه حوزه و دانشگاه</li></ul>تألیفات و آثار علمی:از ایشان آثار و تألیفات متعددی در زمینه‌های گوناگون علوم اسلامی منتشر شده است که برخی از آنها جوایزی را نیز کسب کرده‌اند. از جمله آثار ایشان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:فقه: مکاسب محرمه، فقه تربیتی، تربیت فرزند با رویکرد فقهی، قواعد فقهیه، فقه سیاست خارجی، فقه امر به معروف و نهی از منکر و...اصول: اجتهاد و تقلید، هرمونوتیک.تفسیر:&nbsp;درآمدی بر تفسیر تربیتی، ضمیر ناخودآگاه در قرآن.

فقه روابط اجتماعی (عدل و ظلم) 16

طلبه سطح 3 مدرسه تخصصی فقه امام کاظم علیه السلام تحت اشراف آیت الله مکارم شیرازی، عضو مرکز امور نخبگان حوزه علمیه قم، مدرس، نویسنده کتب و مقالات متعدد، همکاری در امور پژوهشی پژوهشگاه های حوزوی و مرکز فقه معاصر تحت نظر استاد حسین اثنی عشری

<ul><li style="direction:rtl;text-align:justify;">رأی اول در واقعیت حسن و قبح، این است که حسن و قبح واقعیتی جز جعل و تشریع دینی ندارد و حسن و قبح تابعی است از جعل شارع و تشریع است و اشاعره چون دین حقیقی را اسلام می‌دانند و آن را بر حق می‌دانند می‌گویند مبدأ حسن و قبح اراده خداست.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">از جمله تفاسیری که بر نظریه اشاعره ارائه شده است این است که شاید کشف حسن و قبح واقعی تنها معیار اراده و تشریع مولاست و گفته می‌شود که ما حسن و قبح واقعی و مدرک عقل مستقل را نفی نمی‌کنیم؛ بلکه کشف آن برای عقل مستقل میسور نیست و تنها راه برای احراز حسن و قبح در مقام تطبیق و صغرا مراجعه به دین است.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">حسن و قبحی که در اینجا می‌گوییم همان حسن و قبح است نه فقط ملائمت و منافرت یا صرف مصلحت و اشاعره می‌گویند این جور چیزی نیست جز اینکه شارع جعل کند و با جعل و اراده شارع نقطه اول آغاز می‌شود و حسن و قبح پیدا می‌شود.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">اینکه مبدأ و مصدر حسن و قبح که شارع باشد احتمالات ثبوتی متعددی وجود دارد؛ یک احتمال این است که حسن و قبح تابعی از اراده مولاست و مراتب حکم که می‌گوییم همان مرتبه اراده مولا. و دومین احتمال این است که تابعی است از مرتبه جعل واقعی مولا در جایی که شارع اعتبار می‌کند و اراده را&nbsp;ابراز می‌کند و سومین احتمال ای است که تابعی از مقام فعلیت تکلیف همان مجعول و فعلیتی که در مرتبه حکم گفته&nbsp; می‌شود و چهارمین احتمال تابعی از مرتبه تنجز است و در مقام وصول است و واصل که می‌شود حسن و قبح واقعیت پیدا می‌کند و این احتمالات در باب حقیقت حسن و قبحی که تابع جعل و تشریع و دین است متصور است.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">منطقیین و فلاسفه بیانشان این طور است که وقتی قضایا را به شش نوع تقسیم می‌کنند یک نوع از قضایا مشهورات است و ضمن این نوع که عبارت است از قضایای مشهوره مثال‌هایی می‌زنند که همین حسن و قبح، عدل و ظلم به شمار می‌آورند.&nbsp;</li></ul>جهت بهره‌مندی از تفصیل مطالب مذکور، لازم است پانزدهمین جلسه از مباحث درس خارج فقه روابط اجتماعی که توسط استاد معظم آیت الله اعرافی تدریس شده است استماع فرمایید.

فقه روابط اجتماعی (عدل و ظلم) 15

<ul><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در نزاع بین اشاعره و عدلیه یکی از استدلالات عدلیه این است که اثبات حسن و قبح شرعی هم نیازمند حسن و قبح عقلی است.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">مهم‌ترین دلایل اشاعره این سه نکته بود: 1. وجود اختلاف در خیلی از موارد حسن و قبح است. یکی می‌گوید خوب است دیگری می‌گوید بد است و معلوم می‌شود پایه عقلی ندارد. 2. تبدل احوال: صدق گاهی حسن است گاهی قبیح و 3. تزاحم احوال است که گاهی انسان می‌بیند این خوب است اما از منظر دیگری بد است و این سه نکته جدی اشاعره برای نفی حسن و قبح عقلی و ذاتی است.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در نقطه مقابل ادله عدلیه هم تقریباً سه نکته کلیدی است: 1. بداهت. 2. اگر حسن و قبح واقعی نبود انسان باید احتمال می‌داد که یک ظلم را کسی بگوید حسن است. درحالی‌که ما نداریم جایی که کسی بگوید ظلم حسن است و 3. برهان خلف.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">و برهان خلف این است که اگر اثبات حسن و قبح را به نظر شارع بخواهید متصل کنید بدون حسن و قبح عقلی نمی‌توانید؛ زیرا شارع گفته است شاید شارع خلاف می‌گویید. اگر بگویید به صرف گفتن او ما او را خوب و بد می‌دانیم بدون اینکه واقعاً او بخواهد امری بعید است و اگر بخواهید بگویید اراده او به واقع وابسته است عقل می‌گوید باید راست بگوید و نمی‌تواند خلاف بگوید.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در مقام بررسی این دلیل به یک نکته باید توجه کرد. این ابتنا در عالم ثبوت است یا اثبات؟ طبیعتاً باید در عالم اثبات باشد و الا در عالم ثبوت که حسن و قبح شرعی متوقف بر حسن و قبح عقلی نیست؛ یعنی در عالم ثبوت که فی‌الواقع مولا این را اراده کرده اشعری می‌گوید حسن و قبح شرعی درست شد. بله در مقام اثبات برای شما که می‌خواهید اعتماد کنید نیاز دارید که حسن و قبح عقلی در کار باشد.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">اشکال دیگری از منظر شهید صدر (ره) می‌توانیم مطرح کنیم و آن اینکه بگوییم راه مسدود نیست. ممکن است کسی بگوید در عالم اثبات هم ما می‌توانیم راهی برویم که اثبات حسن و قبح شرعی متوقف بر عقلی نباشد و بگوید من حسن و قبح شرعی را اثبات می‌کنم بدون اینکه حسن و قبح عقلی را بپذیرم.</li></ul>جهت بهره‌مندی از تفصیل مطالب مذکور، لازم است چهاردهمین جلسه از مباحث درس خارج فقه روابط اجتماعی که توسط استاد معظم آیت الله اعرافی تدریس شده است استماع فرمایید.&nbsp;

فقه روابط اجتماعی (عدل و ظلم) 14

<ul><li style="direction:rtl;text-align:justify;">ما یک نبوت عامه داریم که مباحث مختلف عقلی و غیرعقلی بر آن دلالت دارد و آنجا هم همین بحث‌ها وجود دارد و یک اثبات نبوت خاصه داریم که ما با دیدن معجزه از یک شخص که ادعای نبوت دارد می‌خواهیم نبوت خاصه را اثبات کنیم؛ مثلاً معجزه حضرت موسی (ع) در باب اژدها نبوت ایشان را اثبات می‌کند.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">نقض دوم نسبت به نظریه اشاعره نسبت به اثبات نبوت با معجزه بود و اگر معجزه را دلیل نبوت خاصه بگیریم و بگوییم با آن هدایتگری خاص نبی ثابت می‌شود باید دو مقدمه را طی کنیم یکی خرق عادت با ممیزاتی که از هم فیزیک و شیمی و فعالیت طبیعی بشر و هم از سحر و جادو جدا کنیم و مقدمه دوم این است که این راهیابی نبی به این ارتباط و عبور از مستوای عالم ماده برای هدایتگری است و خدا هم این راه هدایت را برای او بازکرده است و اضلال هم برای خدا قبیح است.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">مرحوم شهید صدر (ره) می‌گویند (با قطع‌نظر از قبح تضلیل) اگر معجزه دلالت بر نبوت دلالت کند که نیازی به مقدمه نداریم و اگر دلالت نکند که دیگر با این تمام نمی‌شود. برای اینکه فرض این است که کسی این را برای نبوت دلیل نمی‌داند و اگر دلیل نداند، برای او نبوتی ثابت نشده است پس تضلیلی هم&nbsp;حاصل نمی‌شود و اگر دلیل باشد نیازی به ضمیمه تضلیل نداریم.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">مرحوم شهید صدر (ره) می‌گویند بدون قاعده قبح اضلال و قبح تضلیل می‌شود از چند راه نبوت را اثبات کرد و ما می‌گوییم بدون قاعده قبح اضلال و قبح تضلیل نمی‌شود نبوت را اثبات کرد؛ چون عقل عملی می‌گوید بر خدا اضلال و تضلیل قبیح است.</li></ul>جهت بهره‌مندی از تفصیل مطالب مذکور، لازم است دوازدهمین جلسه از مباحث درس خارج فقه روابط اجتماعی که توسط استاد معظم آیت الله اعرافی تدریس شده است استماع فرمایید.&nbsp;

فقه روابط اجتماعی (عدل و ظلم) 13

فقه روابط اجتماعی (عدل و ظلم) 12

<ul><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در جلسات گذشته بحث از مناقشاتی شد که بر نظریه اشاعره در حسن و قبح عقلی وارد بود و برخی از این‌ها به این بر می‌گشت که هم در پایه‌های دین و معرفت الله و هم در اثبات معجزه و نبوت و وجوب طاعت و حرمت معصیت، ما نیازمند به حکم عقل عملی به قبح ظلم و حسن عدل داریم و مرحوم شهید صدر (ره) فرمودند اثبات این مسائل پایه در وجوب معرفت الله و طاعت و عصیان، نیاز به حسن و قبح ذاتی ندارد و این‌ها از هم جداست.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">نظرات مرحوم شهید صدر (ره) در پرتو حس‌گرایی و تکیه عمده بر راه حس وجود دارد و آن این است که با همین روش‌های رایج در علم با مفهوم امروزی که برای اثبات نظریات از آن بهره می‌بریم می‌توانیم ترقی به عالم غیب کنیم و با همین شیوه‌های متعارف در علوم می‌شود راهی به اثبات پایه‌های ادیان و پی به عالم غیب برد.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در روش‌شناسی مرحوم شهید صدر (ره) ما دو مسئله مهم داریم که یک موضوع مهم این است که ایشان تلاش می‌کند که اثبات گزاره‌های دینی و اعتقادی را بر منهج استقرا به عنوان همان منهجی که در علم مورد استفاده قرار می‌گیرد استفاده ‌کند ضمن این که تلاش دارند بگویند این منهج ابتنایی بر مقدمات عقلی و بدیهیات عقلی به معنای عقل نظری ندارد.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در اینکه گزاره‌های کلامی و اعتقادی ما با همان عقل نظری قابل اثبات است و یا بدون نیاز به عقل عملی قابل اثبات نیست، بعضی از صاحبنظران می‌گویند در از گزاره‌های اعتقادی قابل اثبات است و در مثل معجزه و نبوت اگر عقل عملی را نیاوریم بازمی‌مانیم و بعضی می‌گویند ما نیاز داریم در برخی از استدلالات به مقدمات عقل عملی ولی منحصر نیست و در برعضی دیگر می‌گویند اصلاً ما در اثبات کل گزاره‌های کلامی و اعتقادی نیازی به عقل عملی نداریم.</li></ul>جهت بهره‌مندی از تفصیل مطالب مذکور، لازم است یازدهمین جلسه از مباحث درس خارج فقه روابط اجتماعی که توسط استاد معظم آیت الله اعرافی تدریس شده است استماع فرمایید.

فقه روابط اجتماعی (عدل و ظلم) 11

<ul><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در اثبات خدا و عالم غیب عقل نظری مستقل عمل می‌کند و از براهینی که در اثبات خدا استفاده می‌شود مثل برهان نظم ما مستغنی از عقل عملی هستیم و اصلاً پای عقل عملی به میان نمی‌آید ولی برای اثبات نبوت از راه اعجاز نیاز دارید.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">مرحوم شهید صدر (ره) خیلی واضح و صریح عقل نظری را در اثبات همه مسائل کلامی مستغنی دانست و فرمودند بدون اتکا به عقل عملی می‌توانید از عقل نظری استفاده کنید و برای اثبات وجوب طاعت خدا و حرمت معصیت خدا نیاز به حکم عقل عملی نداریم چون قانون فطری در انسان است که دفع ضرر کند و همین قانون کافی است تا اطاعت را بیاورد.&nbsp;</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">و ما گفتیم درست است که قاعده فطری و غریزی در انسان‌ها هست که در هنگام مواجه با خطر فرار می‌کنند ولی این حکم نیست و یک قاعده است ولی مرحوم نراقی در جامع السعادات می‌گویند عقل هم حکم دارد.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">مرحوم آقای حائری می‌گویند ممکن است کسی بگوید کمال و نقص در علم و جهل علی الاطلاق است اما کمال و نقص در صدق و کذب نسبی یا مشروط است و در حسن و قبح عقلی و استحقاق مدح و ذم باید داوری داشته باشد.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">اینکه کمال و نقص تقسیم می‌شود به مطلق و مشروط را قبول داریم ولی در همه موارد مشروط نیست و ممکن است در معرفت الله مشروط باشد.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">نقض مبتنی بر این است که وجوب طاعت الله و حرمت معصیت الله چیزهایی است که نیاز به داوری عقل به حسن و قبح دارد و اگر داوری را از عقل بگیرید و بخواهید تابع اراده شارع کنید این‌ها فرومی‌ریزد و آقای شهید صدر می‌گفت ما بدون آن‌هم این‌ها راداریم یا از باب امر جبلی و غریزی یا از باب کمال و نقص.&nbsp;</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">تفاوت انسان با حیوان در دایره فهم است و تا جایی که خطر را می‌فهمد علی‌الاصول فرار می‌کند.</li></ul>جهت بهره‌مندی از تفصیل مطالب مذکور، لازم است دهمین جلسه از مباحث درس خارج فقه روابط اجتماعی که توسط استاد معظم آیت الله اعرافی تدریس شده است استماع فرمایید.

فقه روابط اجتماعی (عدل و ظلم) 10

<ul><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در نگاه اول افعال یا غریزی است یا طبیعی و یا ارادی و در نگاه دوم هرکدام قابل‌تقسیم به اقسام ریزتری است و در افعال غریزی گفتیم از دو سه منظر مقول به تشکیک‌اند یا تقسیماتی دارند.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">آیا همه افعال بشر بر غرایز و پایه‌های غریزی و فطری استوار است؟ غالب افعال ارادی انسان بر پایه کشش‌ها و غرایز و علاقه و گرایش‌هایی استوار است آیا ما حکم عقلی داریم که همه گرایش‌ها افعال ارادی بر آن استوار باشد یا به این صورت نیست؟</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در فعل ارادی که در انسان صادر می‌شود و مبتنی بر غرایز است همان‌طور که در لذت و الم گفتیم بحث تزاحمات جای مهمی دارد. در حیوانات غالباً نوع خاصی از فعل را اقتضا می‌کند ولی در انسان به دلیل وسعت وجودی او غریزه یک‌چند راهی برای او متصور است و انتخاب یک‌راه با انتخاب عقلی همراه می‌شود.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">نمی‌شود گفت افعال ما یا افعال غریزی و جبلی است یا افعال ارادی و این‌ها اصلاً قابل تطبیق بر هم نیستند ممکن است همان‌که در جبلت هست همان در منطق فعل ارادی، فعلی شود که عقل عملی می‌گوید انجام بده.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">نسبت بین امور جبلی و غریزی و طبیعی و افعالی که ارادی است من وجه است ممکن است یک امر جبلی باشد که عقل آن را نپذیرد و ممکن است امر عقلی باشد که با غریزه سازگار نیست و ممکن است یک امر غریزی باشد که عقل هم عیناً به آن حکم می‌کند.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">مرحوم شهید صدر در مقابل نظر مشهور می‌گفت معرفت الله و اطاعت خدا و پرهیز از معصیت خدا نیاز به احکام عقل عملی ندارد چون امور فطری و جبلی است و با طبع خودش وقتی دقت می‌کند در این‌که شاید خدایی باشد و عقابی باشد احتمال منافع می‌دهد که محتمل مهمی است به طبع خودش می‌رود که بشناسد.</li></ul>استاد معظم آیت الله اعرافی در نهمین جلسه از مباحث درس خارج فقه روابط اجتماعی در سال تحصیلی 1403 ـ 1402 به بیان نکاتی پیرامون تقسیم افعال می‌پردازند که لازم است جهت بهره‌مندی بیشتر از تفصیل مطالب مذکور، فایل صوتی جلسه نهم را استماع فرمایید.&nbsp;

فقه روابط اجتماعی (عدل و ظلم) 9

<ul><li style="direction:rtl;text-align:justify;">اولین نظریه در بحث حسن و قبح، نظریه‌ای بود که هم در تاریخ اسلام به شکل‌های مختلف ظهور و بروز پیدا کرده است و هم در غیر عالم اسلام معتقدانی داشته است و در عصر جدید هم بعضی از آرا وجود دارد و آن نظریه این بود که حسن و قبح یک امر ذاتی با قطع‌نظر از اعتبار شارع نیست بلکه حقیقت آن تابع اعتبار شارع است و این قاعده دو عنصر و بعد سلب و ایجابی دارد و عنصر سلبی آن می‌گوید حسن و قبح حقیقت و واقعیت عینی و ذاتی ندارد و عنصر دوم می‌گوید تابعی از اراده خداوند است و این در سنت اشاعره یک نظریه است.&nbsp;</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در برخی ادیان دیگر هم این نظریه سابقه دارد اما در نظریات جدید غربی‌ها با نظریه‌هایی مواجه هستیم که&nbsp; با عنصر اول موافق‌اند و می‌گویند حسن و قبح حقیقت ندارد و تابع اراده خدا نیست یا تابع وضع اجتماعی است. از این رو در نفی ذاتیت برای حسن و قبح هم در تاریخ اسلام هم در تاریخ ادیان هم در نظریات غرب جدید شاهد این آرا هستیم.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در مباحث گذشته مطرح شد که این نظریه با نقدهای متعددی مواجه است و قسمت عمده این نقدها نقض‌های مهمی بود که بر این نظریه وارد می‌شد و این نقض‌ها زنجیره‌ای از عقاید کلامی بود که اگر گفتید حسن و قبح عقلی و ذاتی است اعتقادات هم قوام پیدا می‌کند و قابل اثبات است و اگر این بنیان فروریخت و حسن و قبح عقلی را از دست دادید&nbsp; در اثبات برخی از گزاره‌های کلامی مثل وجوب طاعت و حرمت معصیت باز می‌مانید.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در ادامه مرحوم شهید صدر (ره) در مقام نقد صراحتاً بیان کرده‌اند که این نقض‌ها وارد نیست و بیان داشتند که در اثبات برخی از گزاره‌های کلامی، نیازمند به حسن و قبح عقلی نیستیم و تلاش ایشان این است که اثبات کند که مباحث کلامی از مباحث عقل عملی جدا است.</li></ul>استاد معظم آیت الله اعرافی در هشتمین جلسه از مباحث درس خارج فقه روابط اجتماعی در بحث عدل و ظلم در سال تحصیلی 1403 ـ 1402 به بیان دو دیدگاه و نظریه در مباحث کلامی (که بنا بر نظریه و دیدگاه اول، مبتنی بر حسن و قبح عقلی است و بنا بر نظریه دوم مبتنی بر حسن و قبح عقلی نیست) پرداختند و در ادامه مباحث جلسه گذشته را تکمیل نمودند.لازم است جهت بهره‌مندی بیشتر از تفصیل مطالب مذکور، فایل صوتی جلسه هشتم را استماع فرمایید.

فقه روابط اجتماعی (عدل و ظلم) 8

<ul><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در جلسات قبل نقض‌هایی را که به حسن و قبح اشعری وارد بود بیان کردیم و گفتیم زنجیره‌ای از وجوب معرفت الله و وجوب طاعت و حرمت معصیت وابسته به حسن و قبح عقلی است و در مقابل با مخالفت شهید صدر (ره) مواجه شدیم که ایشان منکر وابستگی شدند و بیان داشتند که بدون اینکه حسن و قبح را عقلی و ذاتی بدانیم می‌توانیم وجوب معرفت الله و وجوب طاعت و حرمت معصیت را اثبات نماییم.</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">طبق مبنای مرحوم شهید صدر (ره) چگونه می‌توان با توجه به طبع آدمیان و احتمالات قابل‌اعتنا بدون نیاز به اثبات حسن و قبح عقلی و ذاتی، وجوب معرفت الله، وجوب طاعت و حرمت معصیت را اثبات نمود؟</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">با توجه به اینکه مرحوم شهید صدر (ره) وجوب معرفت الله، وجوب طاعت و حرمت معصیت را بدون قائل شدن به حسن و قبح عقلی و ذاتی قابل اثبات می‌دانند می‌توان ایشان را پیرو مکتب اشاعره دانست؟&nbsp;</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">اینکه شهید صدر (ره) می‌فرمایند رفتارهای انسان برخی طبیعی و برخی جبلی و بعضی عقلی است به چه معناست؟ و چه ارتباطی با ما نحن فیه دارد؟ و اینکه می‌فرمایند اقدام به طاعت و اجتناب از معصیت برآمده از یک امر جبلی و غریزی است نه حکم عقلی به چه معناست؟</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">آیا افعال غریزی و جبلی تفاوت ماهوی و اساسی&nbsp;با افعالی که از مبدأ حکم عقل عملی صادر می‌شود دارد یا خیر؟</li><li style="direction:rtl;text-align:justify;">در بررسی و نقد فرمایش شهید صدر (ره) این سؤال مطرح می‌شود که آیا افعال جبلی اختیاری‌اند و مبادی ارادی در آن‌ها ایجاد می‌شود یا خیر؟</li></ul>استاد معظم آیت الله اعرافی در هفتمین جلسه از مباحث درس خارج فقه روابط اجتماعی در بحث عدل و ظلم در سال تحصیلی 1403 ـ 1402 با ذکر خلاصه‌ای از مباحث پیشین به بیان ادله مرحوم شهید صدر (ره) می‌پردازند و که لازم است به منظور بهره‌مندی از تفصیل مطالب مذکور فایل صوتی جلسه هفتم را استماع بفرمایید.

نتیجه‌ای یافت نشد