Podcast

|

( 12 )

فقه شرکت

Podcast introduction

|

User comments

در این جلسه بحث درباره‌ی تحقق شرکت در اثر اختلاط دو مال ادامه یافت. مسئله این بود که اگر یکی از اموال، در حکم «وصف» برای مال دیگر باشد و موجب افزایش ارزش آن شود، آیا مالک آن مال در مالِ ایجادشده شریک می‌شود یا فقط مستحق دریافت بدل مال خویش است؟ برای مثال، اگر شخصی با رنگ دیگری خانه‌ی خود را رنگ‌آمیزی کند و ارزش خانه افزایش یابد، آیا صاحب رنگ در ارزش افزوده‌ی خانه شریک می‌شود؟

برای بررسی این مسئله، نظر امام خمینی و مرحوم آقای خوئی در فرع مشابهِ بیع غبنی بررسی شد. در فرضی که مشتری پس از خرید، با عمل خود وصف کمالی در کالا ایجاد کند و سپس بایع به علت غبن معامله را فسخ کند، امام در «تحریر» و آقای خوئی در «مصباح الفقاهة» قائل شده‌اند که مشتری به نسبت ارزش ایجادشده، در مالیت عین شریک است. آقای خوئی حتی معتقد است اگر افزایش ارزش بدون دخالت مشتری و به فعل خداوند ایجاد شود نیز اصل شرکت در مالیت قابل تصور است. با این حال، هر دو فقیه در آثار متأخر خود از این دیدگاه فاصله گرفته‌اند؛ امام در «کتاب البیع» و آقای خوئی در «منهاج» حق مالی برای مشتری را نپذیرفته‌اند. استاد معتقد است برخلاف این بازگشت، سیره عقلایی بر وجود چنین حقی دلالت دارد.

اما استاد تأکید کردند که نباید این فرع را با موردی که شخص اشتباهاً مال دیگری را مصرف کرده مقایسه کرد. اگر کسی رنگ یا پشم دیگری را بدون معامله و از روی اشتباه مصرف کند و از آن خانه یا عبا بسازد، عرفاً شریک مالک نمی‌شود و صرفاً باید بدل مال را بپردازد. ادعای شراکت در ارزش افزوده در اینجا فاقد مبنای عقلایی است.

در ادامه، بحث تبدل صورت نوعیه در باب خمس مطرح شد. برخلاف نظر آقای حکیم، آقای خوئی و آقای صدر که با تبدیل تخم‌مرغ به جوجه یا بذر به زرع، خمس را به ذمه منتقل می‌دانند، نظر آقای سیستانی بررسی و تأیید شد که خمس در مال جدید باقی است؛ زیرا تغییر صورت نوعیه موجب زوال ملکیت مالک سابق نمی‌شود.

در پایان، دیدگاه شیخ انصاری درباره ضمان و بقای ملکیت اجزای مال تلف‌شده بررسی شد و قرار شد جمع میان عبارات آقای خوئی درباره مالکیت بقایای مال پس از پرداخت بدل، در جلسه آینده ادامه یابد.

Related lessons