شخص اعتباری، بخش 1، 46
Professor: mohammadmahdi shabzendedar
1401.10.12
Podcast introduction
|
User comments
استاد شب زنده دار در این درس به ادامه بحث استدلال به سیره عقلایی برای اثبات اعتراف شارع به شخص اعتباری پرداختند و توضیح دادند که مقصود از سیره معنایی گستردهتر از رفتار عملی است و شامل ارتکاز نیز میشود. استاد بیان کردند سه تقریب در این زمینه وجود دارد؛ تقریب نخست توجه به سیره عملی در زمان ائمه علیهمالسلام و عدم ردع استاد بود که با اشکال مواجه شد. تقریب دوم توجه به ارتکازات ذهنی مردم آن عصر است، حتی اگر در عمل به طور کامل بروز نیافته باشد، زیرا همین ارتکازات در منظر معصوم قرار داشته و ردع نشدهاند، پس کاشف از رضایت شارعاند و میتوان آن را به مصادیق جدید تعمیم داد. استاد توضیح دادند که گاهی ارتکاز به گونهای است که اگر در آینده زمینهاش فراهم شود، مردم بر اساس آن عمل خواهند کرد، مانند مراجعه به علما پس از دوران حضور ائمه. همچنین برای اثبات وجود ارتکاز میتوان به نشانههای بیرونی مانند مالکیت مساجد و بیع و شراء از طرف شخصیتهای اعتباری مثل کلیسا یا آتشکده استناد کرد که نشاندهنده وجود چنین بینشی در میان عقلا بوده است. سپس اشاره کردند که فقیه باید با دقت و جمع قرائن تشخیص دهد آیا واقعاً چنین ارتکازی وجود داشته یا خیر. استاد در ادامه به اشکالاتی که برخی بزرگان مانند صاحب فقهالعقود بر این تقریب وارد کردهاند پرداختند. اشکال اصلی این بود که اگر مصادیق جدید واقعاً مصداق حقیقی همان موضوعات ارتکازی باشند، میتوان آنها را داخل در حکم دانست، اما اگر صرفاً توسعهی حکم یا اعتبار فرد جدیدی برای موضوع باشد، دلیل بر امضای شارع وجود ندارد و این موجب قیاس میشود. مثالهایی مانند احیای زمین با ابزار مدرن که مصداق واقعی همان احیاء قدیم است قابل پذیرش است، اما اعتباراتی مثل مالکیت با تاباندن نور بر زمین، نه مصداق حقیقی است و نه ریشه در ارتکاز دارد. استاد در جمعبندی فرمودند این تقریب اگرچه به طور مطلق باطل نیست اما نمیتواند همهی مدعا را ثابت کند و تنها در مواردی که مصادیق جدید واقعاً داخل در همان ارتکاز پیشین باشند قابل استناد است، و در غیر این صورت اشکال قیاس یا توسعهی بیدلیل پیش میآید.