استاد دانشگاه امیرکبیر: زیرساخت، حلقه مفقوده توسعه هوش مصنوعی در ایران است

سعید ستایشی، استاد تمام دانشکده مهندسی انرژی دانشگاه صنعتی امیرکبیر، در گفت‌وگو با رسانه ایرانی سیتنا گفت:

«به نظر من، ما اساسا هنوز در مرحله‌ای نیستیم که نبود دسترسی به اینترنت بتواند به‌طور جدی به بخش هوش مصنوعی کشور آسیب وارد کند. این را از منظر علمی می‌گویم، نه از منظر رسانه‌ای یا تبلیغاتی.»

وی توضیح داد که ابزارهای هوش مصنوعی که هم‌اکنون از طریق اینترنت در دسترس کاربران ایرانی قرار دارند، محصول نیازها، داده‌ها و چالش‌های کشورهای توسعه‌یافته هستند.

«این سامانه‌ها برای حل مسائل آن کشورها طراحی و آموزش داده شده‌اند. بنابراین، وقتی ما از آن‌ها استفاده می‌کنیم، در واقع مصرف‌کننده ابزارهایی هستیم که برای ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و داده‌ای ما ایجاد نشده‌اند.»

او فراتر رفته و استدلال کرد که در شرایط فعلی، نبود دسترسی در برخی جهات حتی می‌تواند بر وابستگی به سامانه‌هایی که ایران در آن‌ها صرفا مصرف‌کننده است، ترجیح داشته باشد.

«وقتی یک کاربر از یک سامانه هوش مصنوعی سوالی می‌پرسد، این تعامل یک‌طرفه نیست. داده‌های رفتاری کاربر، سوال‌ها و الگوهای فکری او نیز تحلیل و ذخیره می‌شوند. بنابراین، ما فقط کاربر نیستیم؛ بلکه خودمان نیز به منبع داده تبدیل می‌شویم.»

این استاد دانشگاه تاکید کرد که اگر ایران می‌خواهد سامانه‌های هوش مصنوعی متناسب با نیازهای ملی خود داشته باشد، باید موارد زیر را توسعه دهد:

• زیرساخت محاسباتی مستقل؛
• سرورهای قدرتمند؛
• توان طراحی و مدیریت مراکز داده؛
• مجموعه‌داده‌های داخلیِ سازمان‌یافته و استانداردشده؛ و
• یک سیستم‌عامل ملی قابل اتکا و زیرساخت نرم‌افزاری مطمئن.

وی افزود: «به‌محض آنکه چنین زیرساختی فراهم شود، طراحی سامانه‌هایی که حتی بدون وابستگی مستقیم به اینترنت جهانی نیز بتوانند کارکرد موثری داشته باشند، ممکن خواهد شد.»

ستایشی در پاسخ به نارضایتی عمومی از قطعی‌های اینترنت گفت که بخش قابل توجهی از استفاده فعلی از هوش مصنوعی در ایران شامل موارد زیر است:

• تکالیف دانشجویی،
• حل سوالات امتحانی،
• تولید سریع محتوا، یا
• ارائه پاسخ‌های کلی به دغدغه‌های شخصی.

به گفته او، این ابزارها در بسیاری از موارد حتی می‌توانند موجب کاهش خلاقیت و پژوهش مستقل شوند.

او در پایان سخنان خود بار دیگر تاکید کرد:

«مساله اصلی، نبود زیرساخت بومی هوش مصنوعی است، نه سرعت اینترنت یا نبود دسترسی به اینترنت. اگر ما سامانه‌هایی مبتنی بر داده‌های داخلی، مراکز پردازشی قدرتمند محلی، و هوش مصنوعی متناسب با نیازهای واقعی خود توسعه داده بودیم، آن‌گاه می‌شد درباره نقش اینترنت در توسعه هوش مصنوعی بحث کرد. اما در شرایط کنونی، ما بیش از آنکه تولیدکننده فناوری باشیم، مصرف‌کننده آن هستیم.»
 

مصاحبه از فاطمه مرادخانی/سیتنا