این جلسه به تکمیل ادله‌ی وجوب «جهاد مالی» و بررسی مناقشات پیرامون آن‌ها اختصاص داشت.

۱. ادامه بررسی آیه تعاون (مائده: ۲)

استاد عندلیبی استدلال به آیه «وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ…» را برای اثبات وجوب جهاد مالی پی گرفتند:

• مناقشه اول (محقق ایروانی): استدلال شد که «برّ و تقوا» شامل مستحبات است و چون تعاون در مستحبات واجب نیست، امر به تعاون نیز نمی‌تواند دلالت بر وجوب داشته باشد.
• پاسخ استاد: با توجه به وحدت سیاق، وقتی نهی از تعاون بر «اثم و عدوان» (که قطعاً حرام و تحریمی است) در کنار این امر آمده، قرینه می‌شود که امرِ مقابل آن (تعاون بر برّ) نیز الزامی و وجوبی است.
• مناقشه دوم (محقق ایروانی و آیت‌الله تبریزی): «تعاون» به معنای کار جمعی و مشارکتی است و شامل کمک انفرادی نمی‌شود.
• پاسخ استاد:

1. بررسی لغوی: باب «تفاعل» در قرآن همیشه به معنای مشارکت و اجتماع نیست (شواهد قرآنی نظیر تَبارک، تَساءلون).
2. معنای «عون»: ریشه «تعاون» به معنای «یاری رساندن» است. اگر گروهی با هم کاری را انجام دهند (مثلاً ساخت مسجد)، «یاری رساندن» صدق نمی‌کند؛ یاری زمانی است که فردی به دیگری کمک کند. لذا معنای لغوی تعاون، اعانه و کمک است.
3. الغای خصوصیت: حتی اگر فرض کنیم «اجتماع» شرط باشد، عرفاً خصوصیتی ندارد؛ یعنی انجامِ فردیِ برّ و تقوا نیز مطلوب است.

۲. بررسی روایت معاذ بن کثیر

چهارمین دلیل برای اثبات وجوب جهاد مالی، روایتی از معاذ بن کثیر بود.

• متن روایت: امام صادق (ع) می‌فرمایند شیعیان در زمان‌های عادی آزادند اموالشان را به معروف خرج کنند، اما هنگام ظهور قائم (عج)، ایشان اموال ذخیره‌شده (کنز) را برای جهاد با دشمنان از مردم می‌گیرند.
• سند روایت: استاد به بررسی وثاقت «محمد بن سنان» و «معاذ بن کثیر» پرداختند. ایشان معاذ بن کثیر را از اصحاب خاص و ثقه امام صادق (ع) می‌دانند (با استناد به تعبیر شیخ مفید در ارشاد).
• تحلیل دلالتی (محل بحث):
• ادعا: قیام امام زمان (عج) خصوصیت ندارد و مصداق «حکومت اسلامی» است؛ لذا هر حکومت اسلامی (اعم از امام معصوم یا فقیه جامع‌الشرایط) می‌تواند اموال مازاد را برای جهاد مطالبه کند.
• نقد استاد: استاد این تعمیم را نمی‌پذیرند. حکومت امام زمان (عج) شرایطی منحصر به فرد دارد که حتی در زمان حکومت امیرالمؤمنین (ع) نیز فراهم نشد (به دلیل محدودیت‌ها و بدعت‌های موجود). لذا الغای خصوصیت از قیام امام زمان (عج) دشوار است و نمی‌توان حکم این روایت را به عصر غیبت تعمیم داد.

۳. جمع‌بندی نهایی

استاد با توجه به ادله‌ای که در جلسات اخیر (آیات جهاد، آیه تجهیز نیرو، و آیه تعاون) بررسی شد، نتیجه گرفتند:

• حکم: جهاد مالی (کمک به تأمین تجهیزات نظامی در حد ایجاد رعب و بازدارندگی برای دشمن) بر مسلمانان واجب است.
• نوع وجوب: این وجوب از نوع «وجوب کفایی» است؛ یعنی اگر عده‌ای یا حکومت از منابع دیگر (مثل انفال) نیاز نظامی را تأمین کنند، تکلیف از دیگران ساقط می‌شود.