Book introduction
|
User comments
استاد سید احمد خاتمی در این جلسه به بررسی احکام مهریه در مواردی پرداختند که مرد تغییر جنسیت داده و زن شده است.
ایشان تأکید کردند که در صورتی که دخول صورت گرفته باشد، طبق اجماع فقها (شهید ثانی) و قول بدون خلاف (صاحب جواهر و ابنادریس)، مرد باید تمام مهریه را به همسر خود بپردازد. اما بحث اصلی و چالشبرانگیز، حالتی است که دخول صورت نگرفته باشد. نظریه مشهور شیعه بر این است که زن به مجرد عقد نکاح، مالک تمام مهریه میشود و تنها در صورت طلاق قبل از دخول، ملزم به بازگرداندن نصف آن است. استاد خاتمی برای اثبات این مالکیت، به آیه شریفه «وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً» استناد کردند و با تحلیل لغوی واژه «صدقات» و اشاره به نظر سید رضی، بیان کردند که این واژه دلالت بر هدیه و ملکیت زن بر مهر دارد، هرچند استنباط حکم فقهی صرفاً از این طریق کافی نیست و نیازمند روایات است.
ایشان سپس به بررسی روایات متعدد پرداختند. روایت عبید بن زراره را نقل کردند که در آن امام صادق (ع) حکم میدهند اگر گوسفندانی که به عنوان مهر داده شده، قبل از طلاق زاییده باشند، مرد مالک نصف گوسفندان و نصف اولاد آنهاست، اما اگر زایش بعد از طلاق باشد، مرد فقط نصف اصل گوسفندان را برمیگرداند و از اولاد چیزی نمیگیرد. این تفاوت در حکم، نشاندهنده آن است که در صورتی که مهر هنوز به تصرف زن درنیامده باشد، مرد مالک است و اگر در تصرف زن باشد (حتی قبل از دخول)، مالکیت با اوست. همچنین روایت دیگری از امام کاظم (ع) نقل شد که اگر زن مهر خود را قبل از دخول حلال کند، مرد میتواند با او دخول کند و اگر طلاق دهد، زن باید نصف مهر را برگرداند (آش نخورده و دهان سوخته) که این نیز دلالت بر مالکیت تمام مهر توسط زن در لحظه عقد دارد. روایت سوم نیز حاکی از آن است که اگر زن مهر را برگرداند و مرد آن را قبول کند و سپس قبل از دخول طلاق دهد، زن تنها موظف به بازگرداندن نصف مهر است.
در مقابل این ادله قوی، روایتی از ابی بصیر نقل شد که حکم میکند اگر مردی باغی را به عنوان مهر تعیین کند و سالها بدون دخول با او زندگی کند و قبل از دخول طلاق دهد، باید نصف میوهها و نصف خود باغ را به زن بدهد مگر اینکه زن ببخشد. این روایت نزدیک به نظر ابنجنید اسکافی است که قائل به مالکیت نصف مهر در عقد است. با این حال، استاد خاتمی با بررسی اسناد و دلالتها، نشان دادند که ادله مالکیت تمام مهر در عقد، قویتر و مشهورتر هستند و در تغییر جنسیت بدون دخول، استصحاب عدم لزوم بازگشت مهر جاری میشود.