در این جلسه، زمین‌های موات به‌عنوان یکی از اقسام انفال و منابع مالی حکومت اسلامی بررسی شده‌اند. زمین‌های موات به دو دسته «موات بالاصاله» و «موات بالعرض» تقسیم می‌شوند. مشهور فقها هر دو قسم را از اموال امام(ع) می‌دانند، اما ادله مربوط به این دو قسم یکسان نیست.

برای اثبات تعلق زمین‌های موات به حکومت اسلامی، سه دلیل مطرح شده است. دلیل نخست، عنوان «انفال» است؛ زیرا انفال متعلق به خداوند، پیامبر(ص) و پس از ایشان ائمه(ع) دانسته شده‌اند. با این حال، روشن نیست که انفال شامل همه اموال بدون صاحب باشد. دلیل دوم، اجماع فقهاست که به علت عدم تحقق اجماع محصل و مدرکی یا محتمل‌المدرک بودن اجماع منقول، قابل استناد دانسته نشده است.

دلیل سوم، روایات است که در دو دسته بررسی می‌شوند. دسته اول روایات مربوط به «زمین‌های خراب» است. چند روایت از حفص بن بختری و محمد بن مسلم، زمین‌های خراب و بطون وادی‌ها را از انفال و متعلق به امام(ع) معرفی می‌کنند. با این حال، درباره تعبیر «ارض خربه» دو مناقشه مطرح شده است. نخست اینکه این تعبیر ممکن است تنها شامل زمین‌های موات بالعرض باشد؛ بنابراین برای اثبات تعلق موات بالاصاله کافی نیست. دوم اینکه در روایت حماد بن عیسی، زمین‌های خراب در صورتی از انفال شمرده شده‌اند که صاحبان آنها از دنیا رفته باشند. البته این روایت مرسله است و اعتبار کافی برای تقیید روایات مطلق ندارد.

دسته دوم، روایات مربوط به خود زمین‌های موات است. مرفوعه احمد بن محمد، همه زمین‌های موات را متعلق به امام(ع) می‌داند، اما از نظر سندی با اشکال مواجه است. روایت عمر بن یزید نیز درباره احیای زمین مواتی است که صاحبانش آن را رها کرده‌اند. طبق روایت، احیاکننده باید در زمان صلح خراج بپردازد و در زمان ظهور امام(ع) زمین را تحویل دهد؛ بنابراین مالکیت اصلی زمین برای امام(ع) دانسته شده و احیاکننده در حکم استفاده‌کننده از زمین است.

در ادامه، سه پاسخ به این اشکال که روایت عمر بن یزید فقط ناظر به موات بالعرض است ارائه شده و در نهایت، روایت دلالت بر تعلق زمین‌های موات به امام(ع) دانسته شده است.