گسترش پلتفرم هوش مصنوعی مرکز نور برای پژوهش‌های اسلامی و علوم انسانی

اقدامی که امکان جست‌وجوی هوشمند، دسترسی پژوهشی و پشتیبانی از اصالت علمی آثار دانشگاهی را برای پژوهشگران فراهم می‌کند.

مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور، پلتفرم دیجیتال نورداک را معرفی کرده است؛ بستری که با هدف یکپارچه‌سازی پایان‌نامه‌های حوزه مطالعات اسلامی و علوم انسانی در قالب یک پایگاه داده پژوهشی واحد طراحی شده و از ابزارهای هوش مصنوعی برای حمایت از پژوهش‌های دانشگاهی و صیانت از سلامت و اصالت علمی بهره می‌گیرد.

سید مصطفی طباطبایی، رئیس گروه علمی کتابخانه‌های دیجیتال مرکز نور، در یک نشست خبری در قم گفت این پلتفرم با هدف ساده‌سازی فرآیند پژوهش، همراه با حفظ اصالت کارهای علمی طراحی شده است. وی اعلام کرد که پایان‌نامه‌های حوزه‌های علمیه ایران نیز به‌زودی به این سامانه افزوده خواهد شد.

طباطبایی گفت مأموریت اصلی این مرکز، فراهم‌سازی دسترسی آسان پژوهشگران حوزه مطالعات اسلامی و علوم انسانی به منابع دیجیتال و ابزارهای هوشمند پژوهشی است. به گفته او، مرکز نور فراتر از دیجیتال‌سازی محتوا، بر بازساختاردهی اطلاعات و به‌کارگیری فناوری‌های هوش مصنوعی برای بهبود تحلیل داده‌ها و تسهیل پژوهش‌های دانشگاهی تمرکز دارد.

ایجاد مجموعه جامع پژوهشی دیجیتال

به گفته طباطبایی، مرکز نور به‌تدریج یک زیست‌بوم کامل دیجیتال برای منابع اسلامی و علوم انسانی ایجاد کرده است. این ابتکار با دیجیتال‌سازی کتاب‌ها آغاز شد و سپس نشریات علمی، مقالات همایش‌ها و دیگر مقالات پژوهشی را دربر گرفت. با شناسایی پایان‌نامه‌های دانشگاهی به عنوان حلقه مفقوده این زیرساخت پژوهشی، مرکز نور پلتفرم نورداک را راه‌اندازی کرد تا این مجموعه دیجیتال تکمیل شود.

این پلتفرم در کنار خدمات موجود مرکز نور قرار می‌گیرد:

• نورلایب برای کتاب‌ها
• نورمگز برای نشریات و مقالات علمی
• نورداک برای پایان‌نامه‌ها و رساله‌ها

کاربران می‌توانند فهرست پایان‌نامه‌ها را مرور کنند، جست‌وجوی تمام‌متن انجام دهند، اسناد را دانلود کنند یا آن‌ها را به‌صورت آنلاین مطالعه کنند. این پلتفرم از نظر رابط کاربری و کارکردها، با خدمات نورلایب و نورمگز طراحی مشابهی دارد.

ابزارهای هوش مصنوعی برای حمایت از سلامت پژوهش

طباطبایی گفت قابلیت‌های مبتنی بر هوش مصنوعی که هم‌اکنون برای نورلایب و نورمگز در دسترس هستند ـ یا در حال توسعه‌اند ـ در نورداک نیز به‌کار گرفته خواهند شد. او به پروژه صمیم نور اشاره کرد؛ سامانه‌ای هوشمند برای تشخیص سرقت علمی که با هدف ارزیابی مقالات، کتاب‌ها و پایان‌نامه‌های ارسالی طراحی شده است. این سامانه اسناد را با پایگاه داده رو به گسترش مرکز نور مقایسه می‌کند تا موارد کپی‌برداری‌شده را شناسایی کرده و میزان اصالت آثار علمی را بسنجد.

به گفته طباطبایی، گسترش مجموعه پایان‌نامه‌ها، با فراهم کردن پوشش گسترده‌تر منابع علمی، دقت موتور تشخیص سرقت علمی را به شکل قابل توجهی افزایش می‌دهد.

گسترش همکاری با دانشگاه‌ها

دانشگاه تهران نخستین نهادی بود که با ارائه آرشیو کامل پایان‌نامه‌های خود، همکاری با مرکز نور را آغاز کرد. این دانشگاه همچنان پایان‌نامه‌های تازه تصویب‌شده را پس از سپری شدن دوره زمانی تعیین‌شده، در اختیار این مرکز قرار می‌دهد.

طباطبایی گفت این پلتفرم در حال حاضر شامل ۱۲۰٬۵۸۵ پایان‌نامه از دانشگاه تهران است و توافق‌نامه‌ها با دانشگاه‌های دیگر نیز در حال گسترش است. وی افزود پایان‌نامه‌های مراکز مدیریت حوزه‌های علمیه ایران و مؤسسات تخصصی دینی نیز در آینده نزدیک به این سامانه افزوده خواهد شد.

توسعه بین‌المللی

برخلاف بسیاری از پایگاه‌های داده مشابه، مرکز نور به طور مشخص بر پژوهش‌های اسلامی و علوم انسانی تمرکز دارد و مجموعه خود را به زبان یا جغرافیای خاصی محدود نمی‌کند.

در چارچوب این راهبرد، این مرکز مجموعه قابل توجهی از پایان‌نامه‌های دانشگاه الازهر مصر را تهیه کرده است؛ دانشگاهی که از برجسته‌ترین مراکز مطالعات اسلامی در جهان به شمار می‌رود. این آثار به‌تدریج در حال افزوده شدن به پلتفرم هستند و همکاری‌های بیشتر با دانشگاه‌های دیگر نیز برنامه‌ریزی شده است.

طباطبایی خاطرنشان کرد که اگرچه بسیاری از دانشگاه‌ها در حال حاضر برای دسترسی به مخازن پایان‌نامه‌های خود هزینه دریافت می‌کنند، اما نورداک تلاش دارد منابع علمی را متمرکز کند تا پژوهشگران بتوانند از طریق یک پلتفرم واحد، آثار دانشگاهی را آسان‌تر جست‌وجو، مشاهده، دریافت و استفاده کنند.

وی افزود این مجموعه، افزون بر ارزش پژوهشی، برای دانشجویان نیز منابع مفیدی در زمینه نگارش پایان‌نامه، روش تحقیق و آماده‌سازی رساله فراهم می‌کند و می‌تواند به ارتقای کیفیت کلی پژوهش‌های دانشگاهی کمک کند.