معرفی کتاب
|
دیدگاه کاربران
استاد شهیدی در این جلسه چهار مبحث را بررسی کردند:
ایشان ابتدا اشکالات وارد بر دیدگاه «عقد مستقلّ» در کتاب کلمات سديدة را بررسی کردند. منتقدان معتقدند صرف التزام متقابل، عقد نیست؛ زیرا در عقود معتبر مانند هبه، تملیک انشایی است نه التزامی، و همچنین تواعد ساده (مانند وعده ملاقات) عقد محسوب نمیشود. در مقابل، نویسنده کتاب کلمات سديدة با استناد به لغت، عقد را به معنای گره دو رشته به هم (الزام متقابل) دانسته و آن را مصداق «اوفوا بالعقود» و «اوفوا بالعهد» میشمارد. استاد شهیدی این بحث را به کتاب «فقه العقود» ارجاع دادند که ملاک صدق عقد را بررسی کرده است. ایشان تعریف کردن عقد به التزام را نپذیرفتند؛ زیرا عقود اعتباری مانند نکاح موقّت، فاقد التزام هستند. در عوض، تعریف محقق اصفهانی (قرار مرتبط با قرار دیگر) را دقیقتر دانستند.
سپس تفاوت «عقد» و «عهد» بررسی شد. در کتاب فقه العقود، عهد به دو معنا آمده: وصیت (اعمّ از عهده و تکلیفی) و میثاق. استنتاج این است که هر عهدی عقد نیست، اما هر میثاقی عقد است. بنابراین، وجوب وفای عهد شامل عقود متضمن میثاق میشود. استاد شهیدی اشاره کردند که طبق این دیدگاه، وفای به وعدهای که به تعهد و میثاق تبدیل شود، واجب است و متعهدله حق شکایت دارد. اما اشکال اصلی این است که آیا التزام متقابل در استصناع، آن چنان میثاقی است که ماهیت اعتباری (مانند زوجیت) پیدا کند و حق عقلایی ایجاد نماید یا صرفاً تکلیف الهی است؟ اگر صرف التزام باشد، آیا میتوان آن را عقد مصطلح دانست یا خیر؟ این بحث نشان میدهد که اگر استصناع صرفاً تواعد باشد، چالش حقوقی برای ایجاد حق شکایت و اجبار حاکم وجود خواهد داشت، مگر اینکه آن را نوعی میثاق دانسته و وجوب وفای آن را بپذیریم.