نظام اقتصادی اسلام 67
استاد: علی عندلیبی
1403.09.20
معرفی پادکست
|
دیدگاه کاربران
در این جلسه، پس از اتمام مبحث اختیارات حاکم، بررسی منابع مالی حکومت اسلامی به حکم اولی آغاز گردید. منابع درآمدی به دو بخش «منابع طبیعی» و «منابع غیرطبیعی» تقسیم میشوند که در لسان روایات از عمده منابع طبیعی با عنوان «انفال» یاد شده است.
نخستین منبع مورد بحث، معادن است. درباره اینکه آیا معادن جزو انفال و در اختیار حکومت اسلامی هستند یا خیر، چهار قول مطرح است که در این جلسه به قول اول (جزو انفال بودن مطلق معادن) پرداخته شد.
قائلین قول اول: شیخ کلینی (در کافی)، علی بن ابراهیم قمی، شیخ مفید، شیخ طوسی، ابنبراّج، محقق سبزواری و کاشفالغطاء. طبق این دیدگاه، استخراج معادن منوط به اذن امام(ع) است؛ در صورت اذن، عامل چهارپنجم را برمیدارد و یکپنجم (به عنوان حق انفال/حق حاکمیت، نه خمس اصطلاحی) به حاکم تعلق میگیرد و در صورت عدم اذن، تمام آن به حاکم میرسد.
بررسی ادله روایی قول اول:
اشکال سندی: انتساب نسخه فعلی تفسیر قمی به علی بن ابراهیم محرز نیست، مؤلف کتاب نامشخص است و طریق صاحب وسائل به آن نیز تشریفاتی است. همچنین عدم نقل این روایت در کتب اربعه موجب توقف است.
اشکال دلالی: عبارت «و المعادن منها» دارای احتمال بازگشت ضمیر به «اراضی بیصاحب» (نه مطلق انفال) است و با وجود نسخه بدل «المعادن فیها»، مجمل شده و صرفاً اخص از مدعا را اثبات میکند.
نتیجه: قول اول مبنی بر شمول انفال بر مطلق معادن از طریق این روایات اثبات نشد؛ هرچند بر مبنای اولویت تصرف معصومین(ع) یا مبانی دیگر، امکان تصرف و بهرهبرداری حاکم اسلامی از معادن به عنوان منبع مالی همچنان قابل تبیین است.