سرقفلی 11

تقریرات ونصوص تعليمية

|

( 12 )
فقه عقود مستحدثه
سرقفلی 11

الأستاذ :

محمد تقی الشهیدی

تعريف الكتاب

|

آراء المستخدمين

استاد شهیدی در این جلسه نیز در ادامه مباحث مطرح شده درباره تصحیح عقد سرقفلی به بیانات تکمیلی در بررسی آخرین راه‌حلّ تصحیح یعنی تمسّک به عموم «أوفوا بالعقود» می‌پردازند و دو اشکال را از تفاسیری که ذیل آیه مطرح شده است، مورد بررسی قرار می‌دهند.

بحث بعدی که در این جلسه مطرح شده است، بحث هبه سرقفلی است به این معنا که آیا هبه کردن حق سرقفلی صحیح است یا خیر؟ در صحّت صدق هبه در رابطه با سرقفلی شبهاتی وجود دارد که استاد به بررسی آنها پرداخته‌اند. یکی از این اشکالات ناشی از اشتراط عین بودن و دیگری نیز ناشی از اشتراط قبض در تحقّق هبه می باشد.

در پاسخ به اشکال اوّل، استاد شهیدی استدلال کردند که عنوان هبه بر انتقال حقوق نیز صدق می‌کند و عرفاً می‌توان حق را بخشید، بنابراین مانعی برای صدق عنوان هبه بر سرقفلی وجود ندارد. اما بحث اصلی بر سر شرطیت قبض می‌باشد. مشهور فقها و سیره عقلائی، قبض را شرط صحّت هبه می‌دانند و برای اثبات این موضوع به روایاتی از جمله مرسله‌ی ابان، روایت نقل شده از شیخ طوسی با سند ضعیف (علی بن زبیر قرشی)، و روایت ابی بصیر استناد شده است.

استاد شهیدی با بررسی اسناد این روایات، نشان دادند که اگرچه برخی از آن‌ها از نظر سندی دارای اشکال هستند (مانند ضعف راویان یا مرسل بودن)، اما با بررسی‌های تاریخی و رجالی (مانند توثیق کتب ابن فضال توسط نجاشی و شیخ طوسی و راه‌حل‌ّهای ارائه شده توسط آقای خوئی و سیستانی برای جبران ضعف سند)، می‌توان به صدور برخی از این روایات وثوق پیدا کرد. همچنین، ایشان به روایات مخالف مانند صحیحه ابی بصیر «الهبة جائزة قبضت او لم تقبض» و صحیحه صفوان (هبه دین بدون قبض) اشاره کردند که ظاهراً با شرطیت قبض در تعارض هستند، اما با توجیهاتی مانند انصراف هبه به عین یا تفاوت بین هبه جائزه و لازم، این تعارض قابل حلّ است و تسالم اصحاب برخلاف این روایات می‌باشد و روایات مخالف، معرض عنه اصحاب هستند.

در نهایت، استاد شهیدی به ماهیت قبض در هبه حقوق (مانند سرقفلی یا طلب) پرداختند. مشهور قبض مصداقی (پرداخت عین یا دریافت پول) را لازم می‌دانند، در حالی که شهید صدر، قبض را استیلاء و تسلّط موهوب‌له بر مال می‌داند، حتی اگر پول مستقیماً به دست او نرسد، بلکه فقط امکان دسترسی به آن فراهم شود (مانند دریافت چک یا دسترسی به حساب بانکی). این بحث نشان می‌دهد که در عقود مستحدثه، تطبیق احکام سنتی مانند قبض با مفاهیم جدید حقوقی نیازمند دقت و بررسی بیشتر است.

الكتب المرتبطة بالوسوم